ТАТ РУС ENG LAT
Gabdulla Tukaynıñ danlıklı “Şüräle”sen bügen dönyanıñ unbiş millät balası ukıy ala. Tatar şagıyreneñ älege äsären xäzer garäp balaları da ukıy ala....

Nacar NÄCMİ Tukay turında…

Nacar Näcmi (1918-1999) – Başqortstannıñ S.Yulaev isemendäge respubliqa premiäse laureatı, RSFSR Däwlät premiäse laureatı, Başqortstannıñ xalıq şağire:

Bez, hiç şiklänmiçä, – Tukayğa qadärge häm annan soñğı dönya, dip xaqlı räweştä äytä alabız. Bez anıñ şiğriät qoyaşı astında tuğanıbız belän bäxetle.
Keşelek dönyasında törle ğacäyep aç&#3#305;şlar yasalğan. Fänni fiker köçe fänni zakonçalıq köçlärenä nigezlängän. Mäsälän, ägär N’yuton cirneñ tartu köçe zakonın açmağan bulsa, anı, bersüzsez, başqa beräw açar ide. Ämma ädäbiätta, sänğat’tä andıy zakonçalıq yuq. Puşkin yazğannı barı tik Puşkin ğına yaza alır ide. Tukay yazğannı Tukaydan başqa hiçkem yaza almas.
Gabdulla Tukay icatı şunıñ qadär namuslılıq häm ğadellek, qıyulıq häm kileşmäwçänlek, ütkenlek, şat küñellelek häm, şul uq waqıtta här närsädän qanäğätsez qalu xislär belän tulğan ki, xätta ber keşeneñ canı şunıñ qadärne niçek sıydırğanın küz aldına kiterü dä awır. Tukay – tormışnıñ üze kebek qatlawlı. Bu böten närsädä sizelä – anıñ şiğırlärendä, publitsistik mäqälälärendä häm ädäbi ostalıqqa bağışlanğan tänqidi yazmalarında, säyäsi pamfletlarında da.
Min Tukay turında yaña fikerlär äytmim, ä üzemne anıñ uquçısı itep isäplägängä, küñel türendägelär belän genä urtaqlaşam. Mine härwaqıt soqlandırğanı häm Tukay aldında xäzer dä tez çüktergän närsä – ul anıñ üzen ciñelgän dip xis itkändä dä döreslekneñ küzlärenä turı qarıy belüe…
Tukaynıñ soñğı şiğırlärennän bersen, – ğomer belän ayırılışu waqıtı kilep citüen sizenep, sazı bik az uynawı, canı sünä baruı turında yazğan şiğıren uqığanda yöräk ärni. Tukay soñğı yullarnı bik sağışlı tämamlıy: canınıñ cılısı qaber taşına kitset, iñ açı häm iñ ballı küz yäşläre şunda tamsın… Närsä bu? Yöräk sızlawımı, yaralı qoş awazımı? Äytüe qıyın. Xäzer, Tukay ğomereneñ här yılın analizlap, anıñ baş östendä nindi yäşennär yäşnäwen, nindi kükräwlär yañğırawın küz aldına kiterergä mömkin. Ämma, ägär Tukay “Şüräle”ne, “Su anası”n häm “Yaña Kisekbaş”nı yazmıyça, barı tik şuşı şiğıren genä icat itkän bulsa da, ul bezneñ xäterdä qalaçaq ide.
Tukayğa pessimistlıq yat bulğan. Tukaynıñ: “Min diplomat” digän süzlären, şağir kompromiss, kileşü mömkinlegenä yul quyğan dip añlarğa kiräkmi, bu süzlär – ul üz xalqınıñ mänfägaten belderüçe wäkil digänne añlata. Tukaynıñ böten icatı dönya yazmışı, millät yazmışı turında uylanu belän tulı. Tormıştağı moxtaclıq häm awırlıqlarğa, qaywaqıt şağirne biläp alğan küñel töşenkelegenä karamastan, anıñ täwge häm soñğı yullarına qadär barısı optimistlıq, xalıqqa ışanıç belän suğarılğan.
Tukay cır belän üläçäkmen, färeştälärne kürgändä däşmi qalmamın, dip yuqqa ğına äytmägän. “Bez kitäbez, sez qalasız…” dip cırlarğa wäğdä itkän. Tukaynıñ ğomere ber mizgel kebek ütä. Aña birelgän waqıt bik qısqa bula, ämma ul tuqtawsız eşçänlektä uza. Häm bu eşçänlege üzeneñ cimeşlären birde. Tukay häm anıñ poziäse – mäñgelek xäräkättä.    

 

(Çığanaq (tärcemädä): Tukay…: Dönya xalıqları Tukay turında / Töz. R.Aqyeget. – Qazan: Tatar. kit näşr., 2006. – 222 b.)


Kommentariy yazarga


*