ТАТ РУС ENG LAT
Gabdulla Tukaynıñ danlıklı “Şüräle”sen bügen dönyanıñ unbiş millät balası ukıy ala. Tatar şagıyreneñ älege äsären xäzer garäp balaları da ukıy ala....

G.Tukay Ädäbi muzeena säyäxät 1 zal: Balaçaq


Gabdulla Tukay 1886 yılnıñ 26 aprelendä Qazan gubernası Mäñgär voloste (xäzerge Tatarstan Respublikasınıñ Arça rayonı) Quşlawıç awılında Möxämmätğarif mulla ğailäsendä dönyağa kilä. Cide buınnan kilä torğan mulla näselennän bulğan bala bik irtä ata-ana nazınnan mäxrüm qala häm yätimlekneñ açısın tatıy.

Näni Apuşnıñ (balaçaqta aña şulay endäşkännär) tormışı turında ekspozitsiägä quyılğan unikal’ eksponatlar söyli. Bolar: ulı tuu turında Möxämmätğarif mullanıñ üz qulı belän terkägän metriqa kenägäseneñ ber bite häm Gabdullaga barı 4,5 ay bulğanda ätiseneñ ülüe  turındağı dokument. Zalnı&ntildentilde; tür poçmağında änise ülgännän soñ, 4 yäşlek Gabdulla yäşägän Öçiledäge babası  Zinnätulla öen xäterlätkän 19 ğasır axırı, 20 ğasır başı könküreş äyberlärennän oyıştırılğan inter’yer urın ala. Yänäşädäge vitrinada babasınıñ Qoräne, qulyazmaları, qızı Mämdüdägä bağışlap yazğan märsiäse quyılğan. Ekspozitsiädäge säwdägär kibete küreneşenä qarağaç, Qazandağı Peçän bazarı küz aldına kilä. Keçkenä Tukaynı, tärbiägä birü öçen, babası näq şuşı bazarğa baruçı yulawçı çanasına utırtıp cibärä.

19 ğasır axırındağı Qazannı çağıldırılğan fotolar Yaña Tatar bistäse turında söyli. Mondağı yortlarnıñ bersendä, döresräge, milli ayaq kiemnären häm baş kiemnären tegü-satu belän şöğıllängän märxämätle Möxämmätväli häm Ğazizä ğailäsendä, yätim Gabdulla ike yıl tärbiälänä.

Şağir tormışında Qırlay ayırım ber urın alıp tora. Biredä 7-9 yäşlek malay üzen şäxes itep toya başlıy. Ul “İsemdä qalğannar” äsärendä: “Bu urınnan başlap tärcemäi xälemne üzemnän xikäya itüne küñelem xaqlı taba… Bu Qırlay awılı minem dönyağa iñ elek küzem açılğan urınım”, — dip yaza. Monda başlanğıç belemne ala, Qazan artınıñ iskitkeç tabiğate, könküreşe, xalqınıñ mäkal’-äytemnäre, cırları, äkiätläre häm riwayätläre belän tanışa.

Urman, xalıq äkiätläre aşa keçkenä Tukay küñelenä Şüräle ütep kerä. Bala xıyalında tuğan älege obraz ğomer buyı şağir  belän “bergä atlıy”, xätta küp kenä xatlarına, mäqälä häm äsärlärenä ul “Şüräle” dip imza quya.

Älege zal ekspozitsiäseneñ soñğı noqtası – rässam Xaci-Morat Kazakovnıñ “Näni Apuş” portretı – şağir yazmışınıñ faciğalelegen tağın ber qat assızıqlıy sıman.



 

Kommentariy yazarga


*