ТАТ РУС ENG LAT
Gabdulla Tukaynıñ danlıklı “Şüräle”sen bügen dönyanıñ unbiş millät balası ukıy ala. Tatar şagıyreneñ älege äsären xäzer garäp balaları da ukıy ala....

Şağirneñ soñğı utrawı: Qazanda G.Tukay Ädäbi muzee


Muzey adresı: Tatarstan, Qazan şähäre, G.Tuqay ur., 74
Tel.: (843) 293-17-66, 293-17-50
Muzey direktorı – Rämis Aymätov


Qazannıñ Tukay uramında ğacäyep ber yort bar. Ğalicänäb waqıt monda, äyterseñ, üzeneñ ağışın tuqtata da, sine bermälgä, tormış ığı-zığısınnan ayırıp, yıraq tarix, zur ädäbiät dönyasına alıp kerep kitä. XIX ğasır azağı — XX ğasır başı güzäl arxitektura istälege bulğan älege binada tatar xalqınıñ böek şağire Gabdulla Tukaynıñ Ädäbi muzee urnaşqan. İske Tatar Bistäseneñ kürke bulğan älege binanı xalıqta “Şamil yortı” dip tä yörtälär.

 

Ul qayçandır berençe däräcädäge säwdägär İbrahim Appakovnıñ şäxsi bilämäse bula. 1884 yılda İ.Appakov Bibimär’yambanu isemle qızın Kavkaz xalıqlarınıñ milli-azatlıq xäräkäte citäkçese ataqlı imam Şamilnıñ urtançı ulı,  otstavkadağı general-mayor Möxämmätşäfigä kiäwgä birä. Häm birnä itep älege yortnı büläk itä.

1902 yılda İske tatar bistäsendä köçle yanğın çığa. Yanğın näticäsendä älege binanıñ ağaçtan tözelgän öleşe yuqqa çığa. 1903 yılda Bibimär’yambanu aña rekonstruksiä yasata (arxitektorlar F.Amlong, G.Ruş). Borınğı ingliz zamogın xäterlätkän moğcizai tarixi häykäl bügenge köngä qadär qabatlanmas yözen saqlıy.

Binanıñ ikençe xucası – konditer äybeläre citeşterüçe  Wäliulla İbrahimov. Soñraq binanı törle maqsatlarda faydalanalar. Muzey açılğançı biredä  utızğa yaqın ğailä yäşi.

1984 yılda ul G.Tuqay muzeen tözü öçen birelä. Muzey täwge tapqır üzeneñ işeklären 1986 yılnıñ 11 iyünendä aça.

Şağirneñ tuuına 100 yıl tulu uñayınnan tözelgän muzey ekspozitsiäse dürt zalda urnaşqan.

G.Tukaynıñ balaçağına bağışlanğan berençe zal kemne genä bitaraf qaldırsın ikän?! Ätise Möxämmätğarif xäzrät tarafınnan yazılğan Gabdullanıñ tuuı turındağı tanıqlıq berençe zaldağı iñ qimmätle dokumentlarnıñ berse. Zinnätulla babası öeneñ şartlı inter’yerı bezne şul çordağı awıl mullasınıñ könküreş tormışı belän tanıştıra.

Muzeynıñ ikençe zalı G.Tukaynıñ Ural’skidağı tormışı häm icatı turında söyli. Şağir belem alğan “Motıygiä” mädräsäse mödärrise Motıyğulla Töxfätullinnıñ ulı naşir, jurnalist, cırçı Qamil Motığinıñ şäxsi äyberläre, kitapları, ul çığarğan gazeta-jurnallar – barısı da G.Tuqay şäxes bularaq formalaşqan moxitnı, Ural’skinıñ mädäni tormışın küzallarğa mömkinlek birä.

Muzey ekspozitsiäsendä Tukaynıñ  Qazan çorı ayıruça tulı yaqtırtıla. “Nurlı Qazan” – şağir öçen ilham çığanağı da, ruxi tayanıç ta. Dusları F.Ämirxan, G.Koläxmätov, X.Yämaşewnıñ şäxsi äyberlärennän qorılğan ädäbi-muzıykal’ salon inter’yerı Qazannıñ şul çor mädäni tormışı turında söyli. Muzeynıñ iñ qaderle yädkyärläre – şağirneñ şäxsi äyberläre. Alar küp tügel. Altaw ğına. Tamaşaçılar iñ berençe bulıp Tukaynıñ fayanstan eşlängän şkatulkası belän oçraşalar. Ul anı üzeneñ berençe gonorar aqçasına satıp ala häm Ğazizä apasına büläk itä. Şağirneñ  qara bärxettän tegelgän tübätäye, “Añ” jurnalınıñ baş möxärrire Ä.Xäsäni büläk itkän kömeş ciñ qaptırmaları, “Bolğar” kunakxanäseneñ qırığınçı bülmä şartlı inter’yerında urın alğan yul kärzine,  –   Qazan çorı ekspozitsiäseneñ  qabatlanmas eksponatları.
Şağirneñ säyäxätläre häm soñğı könnäre turında söyli torğan dürtençe zalda  tağın ike qaderle yädkär  bar. Qarandaşlar quyar eçen eşlängän stakannı ul 1912 yılda Peterburgqa säyäxäte waqıtında satıp ala. Älege stakan Peterburgnıñ 200 yıllığına çığarılğan bula.

1913 yılnıñ 3 aprelendä Tukaynıñ wafatınnan soñ Qazan meditsina institutı studentları tarafınnan başqarılğan Şağirneñ çalımnarın saqlağan  bitlek qarşında tınıç küñel belän basıp torıp bulamı soñ?! Buğazğa töer kilep tığıla, bäğırne meñ törle ükeneçlär telä.
Soñğı “Tukay häm bügenge zaman” digän zalğa kergäç kenä cannan älege uylar cuyıla başlıy. Tukay yäşi, ul can örgän tatar xalqı, tuğan tel yäşi, dip söenep quyasıñ.


 

Kommentariy yazarga


*