ТАТ РУС ENG LAT
Gabdulla Tukaynıñ danlıklı “Şüräle”sen bügen dönyanıñ unbiş millät balası ukıy ala. Tatar şagıyreneñ älege äsären xäzer garäp balaları da ukıy ala....

Gabdulla Tukay (1886-1913)

 


Milli tormışıbıznıñ kaysı yagın alma, Tukaynıñ icatında çagılış tapmıy kalmagan. Ul xalık küñelendä utlı kümer kebek yatkan soraularnıñ bötenesenä dä cavap taba häm birä algan. Şagıyr — üz xalkınıñ bieklege dä, böeklege dä! Meñnärçä ellık can tibeşebez, dürt yöz eldan artık kollık zıncırların özärdäy yanartau köçe äyterseñ lä anıñ yörägendä bulgan. Ul — milli xörriyat işegen açar açkıç. Berdämlekkä, duslıkka alıp baruçı küper!

Yöz el, meñ el ütsä dä, ul bügengebez bulıp kala häm kalaçak, bezne kiläçäkkä äydäp bara häm baraçak:

Çıkçı, i fikerem koyaşı!

Kitsen östeñnän bolıt;

Bu ülek vöcdannı canlandır,

Cılıñ berlän cılıt!

Egerme ike yuldan torgan gıybarät bu gacäep «Ömid» şigıre tatar keşese öçen bügen dä gamäli xat — xäräkät itü programması bulıp tora. Tukay rusnıñ Puşkinın, Lermontovın, Nekrasov häm Kolsovların berläştergän häm berüze şul böeklär başkargannı başkargan! Ul — Evropa häm Aziya böekläreneñ sintezı. Almannarnıñ lirik Heynrih Heyne belän dramatik Geteları, şotlandlarnıñ xalıkçan Robert Bernsların, äzärilärneñ Sabirların üz yöräge aşa uzdırıp, gacäep äsärläre belän betmäs-tökänmäs säxabälären-şäkertlären üstergän.
Törkestan belän irekle Törkiya ilendä dä Tukaynı bügen näk ul yazgan teldä yattan ukıylar. Mosafirnıñ Kazannan — Tatarstannan ikänen belgännän soñ tege yaki bu ildä yaşäüçe zıyalınıñ yöze yaktıra häm ul şunduk «Kitmibez» yaisä «Şüräle»ne, yaisä «Tugan tel»ne küñeldän söyli.
Tukay barlık törki ädäbiyatlarda üz sanala, yaña ädäbiyatnıñ ostası häm nigeze ul!

I tugan tel, i matur tel, ätkäm-änkämneñ tele!

Dönyada küp närsä beldem sin tugan tel arkılı.

Böek Tukay dan cırlagan Ana telebez — bezne azatlık häm xörriyat diñgezenä kuşuçı alkın Idel däryabız da ul, cilferdäp torgan milli bayragıbız da, milli gimnıbız da häm bezne yaklarga äzer torgan, här küñeldä yaşägän kaplan — milli ak bars ta şuşı unaltı yulga sıygan.

Xalıknı ruxi xäerçelektän Korän-i-Kärim häm Tukay kotkaraçak. Ägär bez keşe bularak babalarıbız saylap algan din häm äbi-babalarıbız büläk itkän böek tel — Tukay telennän mäxrüm kalsak, millät bularak betäçäkbez. Tukay telle bulu küñeldä &cceccedil;iksez gorurlık xise uyata. Dönyanıñ aralaşu telläreneñ berse bulgan tatar telennän süz baylıgı häm fonetik yañgıraş buença ber genä tel dä uzdıra almagan. Tatar telendä garäp teleneñ salmak häm gorur agışı, farsı teleneñ kıyulıgı  törki tellärneñ moñı häm cılılıgı, fransuz teleneñ täkäbberlege, ispan teleneñ citezlege, italyan  teleneñ  oyalçan   aşıguçanlıgı,   rus   häm  alman telläreneñ ärsezlege häm sugışçanlıgı bar. Bolar sarısı da Tukay äsärlärendä yañgıraş taba, süz baylıgı bularak alarnıñ möndäricäsen aykıy.
Gıybrätle yazmış. Allahı tarafınnan iñderelgän böek talant — böek bäyan! Yugıysä, 27 yaşendä yaktı dönyadan bakıylıkka kitkän şagıyr şulkadärle nurlı, koyaşlı, tılsımlı äsärlär büläk itä alır ide meni tugan xalkına, tugan kavemnärenä!


Arça töbägeneñ kürenekle şäxesläre:

Gabdennasıyr bine Ibrahim bine Yarmöxämmäd bine Iştirä (1776–1812) >>>
Şihabetdin bine Bahautdin äl Märcani (1818-1889) >>>
Gabdulla Tukay (1886-1913) >>>
Galiäsgar Kamal (1879–1933) >>>
Mäxmüt Galäü (1886–1937) >>>
Gomär Bäşirov (1901-1999) >>>
Möxämmät Mähdiev (1930–1995) >>>
Garif Axunov (1925–2000) >>>
Mostafa Nogman (1912–1976) >>>
Dias Väliev (1938) >>>
Märziya Fäyzullina (1930) >>>

Tukay yagı — Arça! >>>

Kommentariy yazarga


*