ТАТ РУС ENG LAT
Gabdulla Tukaynıñ danlıklı “Şüräle”sen bügen dönyanıñ unbiş millät balası ukıy ala. Tatar şagıyreneñ älege äsären xäzer garäp balaları da ukıy ala....

Galiäsgar Kamal (1879–1933)


Ul Arça rayonınıñ Sikertän avılında igençe Galiäkbär Kamaletdin gailäsendä tugan.
Bügenge xakıykat küze belän karaganda, tatar ädäbiyatı klassigı, dramaturg, publisist, şagıyr häm kürenekle cämägat eşleklese Galiäsgar Kamalnıñ icatı üz aktuallegen äle dä cuymagan.
1905-1907 elgı berençe rus inkıylabı atamasın algan xalık baş kalkıtuı rus häm Rusiya imperiyasenä buysıngan başka xalıklarnıñ da ictimagıy fikere üseşenä köçle täesir yasadı. Tatar xalkınıñ da ädäbiyat, sängat ölkäsendä icat mäydanına distälägän talantlar, millät azatlıgı öçen cannarın korban itügä äzer şäxeslär kilde. Gabdulla Tukay, Gayaz Isxakıy häm Mäcit Gafuri, Gafur Koläxmätov häm Fatıyx Ämirxan, Şärif Kamal häm Galimcan Ibrahimov, Gabdulla Kariev häm Säxibcamal Gıyzzätullina-Voljskaya… Alar icatında yañaça karaş, yañaça fiker iñ ölgergän, iñ peşkän cimeşlären birde. Bu istıygdatlı keşelär tänkıydi realizmga nigezlängän yaña tatar ädäbiyatın häm sängaten tudırdılar häm üsterdelär. Bu olug şäxeslärneñ härberse üz icadi ölkäsendä zur açış yasadı, tulı ber möstäkıyl yunäleşne barlıkka kiterde.
1883 elnı gailäse belän il başkalası — Kazanga küçep kitkän bulsa da keçkenä Galiäsgarnıñ tormışı Arça yagı, äniseneñ tugan avılı Tübän Masra belän tıgız baglanışta bula. Ul äbi-babası tärbiyasendä üsä. Altı yaşendä bala mäktäpkä yöri başlıy, üsä töşkäç Kazanga kaytıp, ukuın «Gosmaniya», annarı «Xälidiya» mädräsälärendä belem ala. Ä inde bu uku yortlarında belem alıp çarlana töşkäç, üz zamanınıñ aldıngı mädräsälärennän sanalgan «Möxämmädiya»dä ukıy, şul uk vakıtta öç sıynıflı rus mäktäbendä başlıça belem dä ala.
Şäkert ellarında G.Kamal teatr sängate belän nık kızıksına, tatar häm rus teatrlarına bik teläp spektakllärgä yöri. Säxnä äsärlären mavıgıp ukıy häm üze dä pesa yazu yulında berençe adımnarın yasıy. 1898 elda ul «Bäxetsez eget» digän täüge dramasın yaza.
G.Kamalnıñ kaläme icadi cimeşlärgä bay häm ölger bula. «Möxämmädiya» ne tämamlagannan soñ «Mägarif kötebxanäse» iseme belän yörtelgän kitap bastıru şirkätendä eşläsä dä ul icat belän dä fägal şögıllänä. Moña xätta yaña eşkä küçep «Azat xalık» digän gazeta çıgaru eşe dä, «Yoldız» gazetası mäşäkatläre dä (biredä ul 1917 elga kadär eşli), Gabdulla Tukay belän bergä «Yaşen» kölke jurnalın çıgaru da komaçaulamıy.
«Gaşıyk bälase», «Kızganıç bala» (1906 el) — bu pesalar buença Kazanda açık spektakllär uynala. Şuşı kön — 1906 elnıñ 22 dekabre tatar professional teatrınıñ tuuı bulıp terkälä. Dramaturgnıñ därte tagı da arta.
«Bäxetsez eget» (1907-1912), «Berençe teatr» (1908), «Büläk öçen» (1909), «Bankrot» (1911), «Bezneñ şähärneñ serläre», «Däccal» (1912) — üz çorında tormışnıñ törle yakların çagıldırgan häm ütken satira çaraları belän cämgıyat tärtibe torışın, säkenlekne (meçan) tänkıyt utında totkan drama häm komediyalär — tatar dramaturgiyaseneñ bieklegen häm böeklegen bilgeläüçe ürlär bulıp sanalırga xaklı.
Galiäsgar Kamal — küpyaklı talant iyase. Dramaturg häm tärcemäçe, yalkınlı publisist häm osta jurnalist, ölger tribun-şagıyr häm karikaturaçı rässam, poligrafiya ostası häm näşir, akter häm rejisser, häm iñ möhime, ul çın ilpärvär, grajdanin.
G.Kamalnıñ ädäbi icatı häm jurnalistlık eşçänlege äle bügenge köndä dä tiñe bulmagan däräcädäge küreneş. Ni genä yazmasın, ni turında gına fiker yörtmäsen, härber äsärendä G.Kamal ütken küzle kaläm iyase, üz xalkın çın küñeldän söygän fidakar şäxes bularak küz aldına kilep basa.



Arça töbägeneñ kürenekle şäxesläre:

Gabdennasıyr bine Ibrahim bine Yarmöxämmäd bine Iştirä (1776–1812) >>>
Şihabetdin bine Bahautdin äl Märcani (1818-1889) >>>
Gabdulla Tukay (1886-1913) >>>
Galiäsgar Kamal (1879–1933) >>>
Mäxmüt Galäü (1886–1937) >>>
Gomär Bäşirov (1901-1999) >>>
Möxämmät Mähdiev (1930–1995) >>>
Garif Axunov (1925–2000) >>>
Mostafa Nogman (1912–1976) >>>
Dias Väliev (1938) >>>
Märziya Fäyzullina (1930) >>>

Tukay yagı — Arça! >>>

Kommentariy yazarga


*