ТАТ РУС ENG LAT
Gabdulla Tukaynıñ danlıklı “Şüräle”sen bügen dönyanıñ unbiş millät balası ukıy ala. Tatar şagıyreneñ älege äsären xäzer garäp balaları da ukıy ala....

Garif Axunov (1925–2000)

 


Tatarstannıñ xalık yazuçısı Garif Axunov 1925 elnıñ 15 sentyabrendä Arça töbägeneñ Keçe Öçile avılında igençe gailäsendä tua.
«Här tarixi çornıñ, här zamannıñ aeruça sizger, xalık yöräge tibeşen canı-täne belän toyuçı, sälätle, ütken küzle häm tapkır süzle ädibe bula», — di Garif Axunovnıñ dürt tomlık äsärlärenä kereş süzendä tänkıytçe, ädäbiyat galime Xäsän Xäyri. Äye, Arça yagınıñ çın-çınlap böek egete, kiñ küñelle, yardämçel häm hiçbernindi xäldä dä yugalıp kalmas, töşenkelekkä birelmäs, optimist ruxlı Garif Axunov.
Mäktäptä uku elların, bala çagın iskä töşergändä ul, elmaep: «Avır ide, ämma kemgä ul ellarnı ciñel bulgan», — diyar ide. Çınnan da, kemgä ciñel ide ul katlaulı çorda?! Ämma Gariftay köçle ruxlı egetlärebez, böten avırlıklarnı ciñep, il külämendä tanıldılar. Tanıldılar häm Tatarstannı, tatar xalkın yanä ber märtäbä tanıttılar!
Kazanbaş mäktäbe, Arça pedagogiya kölliyate, Kazan universitetı üzläreneñ şundıy ukuçısı buluı belän hiç kenä dä ike uylamıyça gorurlana alalar. Ä bez — anıñ yaktaşları, anıñ ildäşläre, hiçşiksez, gorurlanabız!
Üz çorında Garif Axunov tau aktarganday zur eş başkardı häm bezgä tau-tau gacäep äsärlären kaldırdı. «Galläm sorau birä» isemle xikäyasennän başlap, «Idel kızı» epopeyasına kadär küpme äsär icat itelgän, küpme mäkalä, oçerk, xikäya, povest, roman, pesa, şigırlär yazılgan da küpme äsär tärcemä itelgän! Küpme yokımsoragan can uyatılgan da Vatanga xezmätkä kereşkän!
Çın yazuçınıñ köçe dä şunda: «Xäzinä», «Xucalar» romanı Tatarstan neftçeläreneñ üz eşläre häm eştäşläre öçen gorurlık xise torgızsa, «Idel kızı» dilogiyase millätebezneñ ulı-kızlarına, alarnıñ ciñelmäs ruxına gimn bulıp yañgırıy.
1957-1968 ellarda şanlı Arça yagı egete yözlägän mäkalä, oçerk belän berrättän «Artışlı tau buenda», «Xıyalıy Xäyrüş egetläre», «Kanatlar kaya iltä?» povestların, «Xäzinä», «Xucalar»romannarın yaza. Şul uk vakıtta Tatarstan Yazuçılar berlegeneñ Älmät bülegen citäkli, oeştıru eşlären, üz kollega–arkadaşların kaygırtu vazifasın kütärä.
Tatarstan yazuçılarınıñ cidençe sezdında G.Axunov Yazuçılar berlegeneñ särkatibe itep saylana häm sezddan soñ, 1968 elnı, Kazanga kayta. Insaniyatle, yardämçel üz eşenä ütä cavaplılık belän karagan G.Axunov bu ellarda Tatarstan yazuçıları arasında üzeneñ keşeleklege belän kakşamas abruy kazana. Ä berlek sıyfat yagınnan da, ägzalar sanı yagınnan da şaktıy üsä, nıgıy.
70 nçe ellarda G.Axunov «Kazan utları» jurnalınıñ baş möxärrire bulıp eşli. Ä 1974 elnı isä yazuçılarnıñ sigezençe korıltaenda anı räis itep saylıylar. 70 nçe ellarda ul aeruça fägal eşli. «I kaderle tugan yak», «Çiklävek töşe», «Arduan batır», «Olıyazga säyaxät», «Bez bit Arça yakları», «Yoldızlar kalka» kebek bersennän berse mavıktırgıç povestlar yaza. «Çiklävek töşe» häm «Xäzinä» romanı öçen 1973 elda G.Axunovka Tatarstannıñ Gabdulla Tukay isemendäge Däülät büläge tapşırıla.
Garif Axunovnıñ ictimagıy-säyasi eşçänlege dä kolaçlap alınmaslık. Ul 1974-1984 ellarda SSSR Yugarı Sovetı deputatı. Küp ellar buena özleksez RSFSR Yazuçılar berlege idaräse ägzası, ä 1974 eldan RSFSR Yazuçılar berlege idaräse särkatibe, 1981 eldan isä SSSR Yazuçılar berlege idaräseneñ särkatibe vazifasın başkara. «Sovremennik» näşriyatı redaksiya kiñäşe, «Volga» jurnalı, «Literaturnaya Rossiya» atnalık gazetası redkollegiya ägzası, SSSRnıñ Afrika-Aziya yazuçıları belän baglanışlar komitetı ägzası bularak ta G.Axunov zur cämägat eşe başkardı. Küp tapkırlar Tatarstan Däülät büläkläre, Maktau gramotaları, şäräfle isemnärgä, törle medallärgä laek buldı. 1975 elda «Xezmät Kızıl Bayragı», 1984 elda Xalıklar duslıgı ordenı belän büläklände. Älmätlelär isä anı üzläreneñ şäräfle neftçese itte.
Tugan xalkı öçen yaşäde häm icat itte böek Garif Axunov, näk yaktaşları — arçalılar sıman, keşelärgä küñel cılısın kızganmadı.


Arça töbägeneñ kürenekle şäxesläre:

Gabdennasıyr bine Ibrahim bine Yarmöxämmäd bine Iştirä (1776–1812) >>>
Şihabetdin bine Bahautdin äl Märcani (1818-1889) >>>
Gabdulla Tukay (1886-1913) >>>
Galiäsgar Kamal (1879–1933) >>>
Mäxmüt Galäü (1886–1937) >>>
Gomär Bäşirov (1901-1999) >>>
Möxämmät Mähdiev (1930–1995) >>>
Garif Axunov (1925–2000) >>>
Mostafa Nogman (1912–1976) >>>
Dias Väliev (1938) >>>
Märziya Fäyzullina (1930) >>>

Tukay yagı — Arça! >>>

Kommentariy yazarga


*