ТАТ РУС ENG LAT
Gabdulla Tukaynıñ danlıklı “Şüräle”sen bügen dönyanıñ unbiş millät balası ukıy ala. Tatar şagıyreneñ älege äsären xäzer garäp balaları da ukıy ala....

Muzeylar ädäbiät däreseneñ ber öleşe bulaçaq   

 


2014 yılnıñ 12 noyabrendä Kazannıñ Gabdulla Tukay ädäbi muzeenda kürenekle tatar şağireneñ “İsemdä qalğannar” avtobiografik poveste yazıluına 105 yıl tuluğa bağışlanğan ädäbi aylıq tämamlandı. 12 noyabr’ – bu povest’ monnan 105 yıl elek ayırım kitap bulıp basılıp çıqqan kön. Şulay uq bu könne muzeyda ädäbi aylıqqa yomğaq yasaldı häm mäktäptä Tukay icatın uqıtqanda muzey mömkinleklären faydalanu temasına bağışlanğan “tügäräk östäl” uzdı.

“Tügäräk östäl” artında söyläşügä Qazan mäktäpläre uqıtuçıları, Tukay icatın fänni yaqtan öyrängän ğalimnär çaqırılğan ide.

Tukay muzee direktorı, filologiä fännäre kandidatı Güzäl Töxfätova süzlärençä, Tukaynıñ balaçağın küzallarğa yärdäm itkän “İsemdä qalğannar” poveste “yubilee” uñayınnan oktyabr’-noyabr’ aylarında muzeyda mäktäp uqıtuçıları häm uquçıları qatnaşında küp törle ädäbi çaralar oyıştırılğan. Alar muzey tormışın bayıtunı ğına tügel, ä bälki, berençe çiratta, mäktäp däreslären canlandıru maqsatın tota. “İsemdä qalğannar” povesten tatarçadan tış, rus, ingliz häm törek tellärenä tärcemädä dä uqığannar.

Qazannıñ 39нчы urta mäktäbendä rus balalarına tatar telen uqıtuçı Färidä Hadiewa söylägänçä, “İsemdä qalğannar” poveste belän muzeyğa kilep, qızıqlı eksponatlar yanında tanışu uquçılarğa Tuqaynıñ şäxesen añlarğa, icatına qızıqsınu arttırırğa yärdäm itkän. Qazannıñ 175нче mäktäbendä ingliz tele uqıtuçı Dinä Räxmätullina da “İsemdä qalğannar”nı ingliz tele däreslärendä öyrängändä balalarnı şağirneñ muzeena alıp baru ädäbiät häm telne üzläşterüdä näticä birüen äytä.

Muzeynıñ ölkän fänni xezmätkäre Lena Tyäbina uqıtuçılarnı muzey belän xezmättäşlekkä öndäp, ğomumi ekskursiälärgä genä tügel, ä muzeyda daimi ütkärelep toruçı tematik çaralarda da aktiv qatnaşırğa çaqıra.

– Küptän tügel bez rus telendä 18 törle tematik kiçäne qolaçlağan muzey däresläre programmasın äzerlädek. 1 sentyabr’ – Belem könennän başlap, Xalıqara balalarnı yaqlaw köne – 1 iyun’gä qadär mäktäp uquçıları öçen Tukay häm anıñ zamandaşları icatı belän bäyläp, küñelle muzey däresläre täqdim itäbez. Kiläçäktä balalarnıñ tuğan könnären dä muzeyda uzdıru belän bäyle ideyälärebez bar, – dip xäbär itä Lena Tyäbina.

“Tügäräk östäl”dä fikerläre belän urtaqlaşqan Respubliqa traditsion mädäniätne üsterü üzäge direktorı, filologiä fännäre kandidatı Fänzilä Cäühärova muzey üze dä mäktäplärgä qunaqqa yörsä yaxşı bulır, dip kiñäş itä.

– Muzeydağı qayber eksponatlarnı mäktäplärgä kütärep barıp, balalar öçen qızıqlı häm mäğlümatlı däreslär uzdırsañ yarıy. Bez Tukay muzeenıñ bügenge matdi torışı belän qanäğät bulmıyça, tatar şağireneñ icatı häm şäxese zurraq iğtibarğa häm xörmätkä layık dip, däwlät däräcäsendä küp söylibez. Ämma şul uq waqıtta bulğan mömkinleklärdän dä faydalana belergä kiräk. Bu muzeydağı tatar tarixı häm mädäniätenä qağılışlı här eksponat turında säğätlär buyına söylärgä bula. Tukay icatın tanıtuda muzeylarnıñ da, mäktäp uqıtuçılarınıñ da role zur. Uqıtuçı şağirneñ icatın üz yöräge aşa ütkärgändä genä Tukayğa mäxäbbätne sabıylar küñelenä salırğa sälätle, – dip añlata Fänzilä Cäühärova.

Filologiä fännäre kandidatı Ramil Xannanov assızıqlağança, muzeylarda tuplanğan mäğlümat häm eksponatlardan faydalana belü yaqın kiläçäktä tatar yazuçılarınıñ icatın öyrängändä möhim rol’ uynayaçaq. Xäzerge waqıtta yaña tatar ädäbiätı däreslekläre muzey mömkinleklären isäpkä alıp tözelä.

– Mäğlüm bulğança, Tatarstan Mäğärif häm fän ministrlığı qararı belän federal’ däwlät standartlarına nigezlänep, rus telle mäktäplär öçen yaña tatar ädäbiätı däreslekläre äzerlänä başladı. Bıyıl inde 5-7 sıynıflar öçen yaña uqu-uqıtu basmaları dönya kürde. Alar däreslek, uqıtuçı öçen metodik äsbap häm uquçı öçen eş däftärennän ğibarät. Tizdän 8-9 sıynıflar öçen dä şundıy uq kitaplar çığaçaq. Annan soñ başlanğıç sıynıflar häm 10-11 sıynıflar öçen dä bastıru küzdä totıla, – di Ramil Xannanov. – Bügenge köndä mäktäplärdä tatar ädäbiätı fäne – ul ğadäti däres kenä tügel. Anıñ aldında – tatar mädäniäten tanıtu burıçı quyıla. Kiläçäktä älege yaña kitaplar mäktäplärdä uqıtıluçı töp däresleklär bularaq federal’ isemlekkä kerteler dip niätlänelä.

Ramil Xannanov söylägänçä, yaña ädäbiät däresleklärendä tatar yazuçılarınıñ tuğan töbäge, yäşägän häm icat itkän moxite – barısı turında da tulı mäğlümat birelä. Tukay icatı, älbättä, här sıynıfta öyränelä. Mäsälän, 5 sıynıfta anıñ “İsemdä qalğannar”ın uqığanda, uquçını Kazan artındağı Arça töbägendä urnaşqan keçkenä Apuşnıñ tuğan yağı – Kırlay awılı häm şul awıldağı şağirneñ memorial’ muzee belän tanışu kötä. Ä inde 9 sıynıfta şäxes bulıp formalaşqan Tuqaynıñ “Tatar qızlarına” şiğıren öyrängändä Qazandağı Ädäbi muzeena säyäxät qılırğa täqdim itelä. Kiläçäktä bu däresleklärgä östäp, maxsus DVD-disklar da çığarılaçaq. Şul xaqta “Tatarmul’tfil’m” şirkate belän kileşü bar. Näticädä, tatar yazuçılarınıñ muzeylarına virtual’ ekskursiälär yasap bulaçaq. Çönki böten mäktäplärneñ dä Gabdulla Tukay, Xäsän Tufan, Sibgat Xäkim, Möxämmäauml;t Mähdiev häm başqa ädiplärneñ muzeylarına säyäxät oyıştırırğa xälennän kilmäwen uqıtuçılar da raslıy.

Liliä ĞADELŞİNA, avtor fotoları

Kommentariy yazarga


*