Габдулла Тукай. Неужели так и сгину? (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)
Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Мәхвидәрмесән?» (Юк итәрсеңме?) (1906) на русский язык.
Неужели так и сгинет от любви к тебе поэт?
Неужели мне до смерти от любви спасенья нет?
Пощади, будь милосердна, понапрасну не губи,
Если я умру, причиной будешь ты, сомненья нет.
Ты же ангел. Подобает состраданье вам. Один
Газраил сопровождает наши души на тот свет.
Цену камню знает мастер, розе – только соловей,
Предпочесть любовь невежды не спеши любви моей.
Я тебе стихотворений о любви наговорил,
Твоего благоволенья самых малых жду примет.
Ты – как колокол церковный, я – как будто звон его,
Тщусь его усилить стоном, чтобы вызвать твой ответ.
Тёмный занавес меж нами, о Аллах, приподними,
Возврати сиянье жизни, дай увидеть белый свет.
Есть одно от страсти средство: или встреча, или смерть.
Ту и эту – смерть и встречу – примет с радостью поэт.
Стань, красавица, спасеньем иль погибелью моей,
Смерть у ног твоих – поэту ничего желанней нет.
(«Неужели так и сгину?» – стихотворение цикла из шести любовных газелей, публиковавшихся в течение года (15 марта 1906 года – 15 марта 1907 года) в журнале «Эльгасрельджадид». Остальные пять: «После расставания», «О, эта любовь!», «Я ль не горемычный?», «Надпись на могильном камне моей любимой», «Когда б не ты!». Адресат стихотворных обращений остаётся неизвестным.
Сам Тукай не объединял стихотворения в циклы. Между тем, эти 6 газелей, публиковавшиеся среди других стихотворений на другие темы, несомненно объединены одной темой и одним адресатом и являются, по всей видимости, отзвуком любовной драмы, которую поэт пережил в Уральске. Все газели, кроме одной – «Надпись на могильном камне моей любимой» – остались при публикациях без внимания и, хотя Тукай все их включил в первые же свои сборники, никто никогда не обмолвился о них ни единым словом. Соответственно осталась незамеченной первая любовь уже известного тогда поэта. В данном цикле любовной лирики уже проявились черты личности Тукая в его отношении к любви и к возлюбленной. Это – благоговейное преклонение перед любимой. В основе его лежит глубоко уважительное, высоко гуманистическое отношение поэта к женщине, которое в такой степени не было зафиксировано в татарской поэзии ни до, ни после Тукая. Пятое стихотворение цикла «Надпись на могильном камне моей любимой» привлекло внимание прессы: 9 декабря 1906 года журнал «Вакыт» («Время»), № 108, в обзоре под названием «Тюркские журналы» дал высокую оценку произведениям Тукая, помещённым в 11 номере журнала «Эльгасрельджадид», особо выделил стихотворение «Надпись на могильном камне» и воспроизвёл его полностью. Обзор не подписан.
(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.)).
Оригинал стихотворения на татарском:
Габдулла Тукай. Мәхвидәрмесән? (1906)
Мәхвидәрмесән бу рәсмә, дилбәрем, бу шагыйри?
Үлмәдекчә фаригъ улмазмы бу дәрдең шагыйли?
Җаным ул, фазлит бәңа сән, улма җани җаныма;
Бән үләрсәм, шөбһәсез, сәнсең җинаять фагыйли.
Шәэнеңезгә, и мәләк, рикъкать, тәрәххемләр кәрәк;
Сән дәгелсең анларың җанлар алан Газраили.
Кадре гөл былбыл шинас һәм кадре җәүһәр җәүһәри
Итмә тәрҗих бән кеби мәфтүнеңә бер җаһили.
И җәмилә!* Гыйшкыңызда бунча әшгар сөйләдем;
Зәррә микъдар варса мәйлең, кабили ли кабили!
Санки гыйшкың — бер кәлисә, бән — аның накусием;
Икләрем аһ-ваһ идеб, мән насыйри, мән маили.
Пәрдәи фөркатьлә өртелмеш безем ма бәйнемез;
Ирфәгъ, Аллаһөммә, ганна бу караңгы хаили.
Дәрдемә дәрман бәнем вар: йә әҗәлдер, йә висаль;
Бунларың һәрберсе мәмнүн әйләйүр бу саили.
Аңладыңмы, и гүзәл! — Бәс, җаным ул, йә җаным ал,
Ит бәни нәздеңдә үлмәклә сәгадәт наили.
*Гүзәл кыз мәгънәсендә (Г.Тукай искәрмәсе.)
Фазлит — фазыл ит.
Хәзерге әдәби телдә
Юк итәрсеңме?
Шулай юк итәрсеңме, сөеклем, бу шагыйрьне?
Бу дәрткә дучар кеше үлгәнче аннан котылмасмыни?
Җаным бул, яхшылык ит миңа, җан кыючым булма;
Мин үләм икән, мине үтерүче, шиксез, син буласың.
И фәрештә! Сиңа йомшак һәм мәрхәмәтле булу кирәк;
Син бит аларның җан алучы Газраиле түгел.
Гөл кадерен былбыл белер, асылташ кадерен — белгече;
Минем кебек сөйгән кешедән бер наданны артык күрмә.
И гүзәл кыз! Сезне сөюдән күп шигырь сөйләдем;
Аз гына сөйсәң, мин шиксез кабул итәм, кабул итәм!
Гүя гыйшкың — бер чиркәү, ә мин — аның чаңымын;
Аһ-ваһ итеп, мин ул тавышны көчәйтергә тырышамын.
Безнең арабыз аерылышу пәрдәсе белән капланган;
И Аллаһ! Күтәр син бездән бу караңгы пәрдәне.
Дәртемә минем дару бар: йә үлем, йә кавышу;
Боларның һәрберсе бу сораучыны шатландырыр.
Аңладыңмы, и гүзәл! Йә җаным бул, йә җанымны ал;
Мине яныңда үлү белән бәхеткә ирештер.
(«Мәхвидәрмесән?» «Әлгасрелҗәдид»нең 1906 елгы 15 август (8) санында «А.Тукаев» имзасы белән басылган, «4 нче дәфтәр»дә (1907) чыккан. Текст шуннан алынган.
(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904-1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).
