Габдулла Тукай. Осень (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)
Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Көз» (1906) на русский язык.
Поглядите, други: осень по дворам,
В белой шубе зиму ждать недолго нам.
Уж и птицы стали вместе улетать,
Далеко от дома будут зимовать.
На глазах зелёный лес шафранным стал,
На полях крестьянин хлеб последний сжал.
Как татарин бритый, голые поля,
Ищет жаворонок пищу для себя.
Озими восходят бархатным ковром,
Отливают нежной зеленью кругом.
Солнце сократило яркий свет. Увы!
Наступило царство долгой темноты.
Ветер дует в уши, будто бы в трубу,
Проникает в душу, словно в пустоту.
Неприглядна осень, что ни говори,
Без цветов и листьев, да и без травы.
Долы и равнины стали как погост,
Чёрны холмы, ямы, где омшанник рос.
Умереть и мне бы месяцев на шесть,
Раствориться в сне бы, всё проспать как есть.
А весной проснулся — солнце на дворе,
На зелёной снова сяду на траве.
Как я счастлив буду, переживши сон,
Словно шах воссяду на зелёный трон!
Долго ли прихода твоего, весна,
Будет ждать народ мой, нищая страна?
Неужели только, как умру? Когда
Накануне встану Страшного суда?
(«Осень» – опубликовано в «Эльгасрельджадиде», №10, 15 октября 1906 года с инициалами «Гъ. Т.».
(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.)).
Оригинал стихотворения на татарском:
Габдулла Тукай. Көз (1906)
Күрәмсез, дустларым, көз килде тышта;
Озак тормас, килер ак тунлы кыш та.
Китә башлады бездән инде кошлар;
Алар бездән ерак җирләрдә кышлар.
Мисале зәгъфыран саргайды урман,
Игенчеләр игеннәрне дә урган.
Такыр калды татар башы кеби кыр;
Азык эзли — оча тургай да пыр-пыр.
Чыгып баш калкыта сахрада уҗым,
Яшел хәтфә шикелле итә җем-җем.
Кояш та яктысын киметте шактый;
Тәәссеф! Басты золмәт, китте якты.
Колакны шаулата инде суык җил,
Тулып эчкә, өрә, мисле куык җил.
Ничәйтсәң дә, күңелсез көз, күңелсез;
Чәчәксез көз, үләнсез һәм дә гөлсез.
Мазарыстанга охшап калды кырлар;
Чирәмсездер тигез җирләр, чокырлар.
Үлеп торсам иде мин алты айдай,
Эреп бер йокласам мин сары майдай.
Шулай йоклап, бәһар җиткәндә торсам,
Торып тагы яшел җирдә утырсам, —
Бәхетле шул заман, мин бик бәхетле,
Булырмын шаһ, бәхетле һәм тәхетле.
*
Качан соң, и фәкыйрь милләт, бәһарең!
Качан китәр кичең, килер нәһарең?
Килер мәллә кабергә мин сөрелгәч,
Кыямәт көндә мин үлеп терелгәч?
Мисале зәгъфыран — зәгъфран кебек.
Тәәссеф — үкенеч.
Золмәт — караңгылык.
Мисле куык — куык кебек.
Мазарыстан — каберлек.
Бәһар — яз.
Нәһар — көндез.
(«Көз». «Әлгасрелҗәдид»нең 1906 елгы 15 октябрь санында «Г.Т.» имзасы белән чыккан. «4нче дәфтәр»дә (1907) һәм «Мәҗмугаи асарь»дә басылган. Соңгысында «Такыр калды татар башы кеби кыр» дигән юлындагы «татар» сүзе «фәкыйрь» дип үзгәртелгән. Текст «4нче дәфтәр»дән (1907) алынган.
(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904-1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).
