Габдулла Тукай. Поэт и Хатиф (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)

Xатиф:

Поэт, при каждом вздохе ты исторгаешь стон,
Уже достиг на небе седьмого слоя он.
Ужель вместить не в силах твоей беды земля?
Какой неизлечимый недуг постиг тебя?

Поэт:

Я против изменений позднейших восстаю,
Клокочущим вулканом себя осознаю.
Падение высокой религии вокруг
И нации отсталость мой сокрушают дух.

Xатиф:

Ислам есть справедливость и правда на земле.
Нельзя принизить правду, она взойдет везде.

Поэт:

Религия и правда в моих глазах одно,
Без правды вере двери закрыты и окно.
Свели ишаны веру: лишь лбами об пол бить,
Да, уступив неверным, смиренно слёзы лить.

Xатиф:

Зачем лить слёзы? Веру пусть муллы соблюдут,
Религии светильник её вожди возжгут.

Поэт:

Всё так, всё так. Но чувства мои во мне кипят,
Мне совесть и гуманность жизнь превратили в ад.

Xатиф:

Поэт, ты досаждаешь излишне небесам,
Пусть по себе дорогу находит каждый сам.
 

Хатиф — Голос с неба.

(«Поэт и Хатиф»  – опубликовано в №3 журнала «Эльгасрельджадид». Здесь впервые возникает самая болезненная тема в творчестве Тукая: неприятие искажения и извращения религии ислама.

(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.)).

Оригинал стихотворения на татарском:

Габдулла Тукай. Шагыйрь вә Һатиф (1906)

Һатиф:

Нәдер шагыйрь, кәчәр һәр анлари налишле әзманең? —
Дулу сәбгы сәмавәт һәп синең атәшле әхзанең.
Зәминә сыгъмады дәрдең ки, итдең күкләрә әгъля;
Нәдер бу бидәва хәсрәт, нәдәндер бөйлә истигъля?

Шагыйрь:

Заманың инкыйлабатыйна бән һәр дәмдә калканым;
Бәхак бән нар сачар әтрафә бер атәшле вулканым.
Чәкәм дине мөбиннең бән тәдәннисенә аһ-ваһлар,
Идәм бән башка милләтең тәрәкъкыйсенә ваһ-ваһлар.

Һатиф:

Насыл итсен тәдәнни дин, — бу дин илә җиһан мәмлү;
Бу ислам хак дорыр, — әлбәттә, хаклык бигөман ягълү.

Шагыйрь:

Морадымдыр димәкдин «дин» — бу динең җөмлә әрбабы;
Капалдыкча әһали — капланыр диннең дә һәр бабы.
Гыйбарәт итделәр динне тәшәйех: башны бөкмәкдән
Вә көффарә тәнәззелдән, тәзәллел яшьне түкмәкдән.

Һатиф:

Сәңа лязимме агъламак, — у динне башчылар баксын;
Тарикы мөстәкыйм шәмгын аңа юлбашчылар яксын.

Шагыйрь:

Әвәт шөйлә, әвәт шөйлә! Фәкать чук ачыер җаным;
Җәхиме дөньяда булдырды инсафымла вөҗданым.

Һатиф:

Йитәр, шагыйрь, бу фөрьядыңла инҗетмә мәлаикне:
Ки һәркем билмәли кәнди нәдер шәэненә ляикъне.

Хәзерге әдәби телдә

Шагыйрь һәм Һатиф

Һатиф:

Ник, шагыйрь, һәр сулышыңны ыңгырашып аласың син?
Җиде кат күкләргә кадәр утлы аһыңны атасың син.
Җиргә сыймадымыни хәсрәтең — күкләргә үк ашты;
Нидән бу дәвасыз кайгы, нидән бу күкләргә ашу?

Шагыйрь:

Заманның үзгәрешләренә мин һаман да калканмын;
Чын-чыннан мин тирә-якка утлар чәчәр бер вулканмын.
Түбәнлеккә төшүенә туры диннең аһ-ваһ итәм,
Башка милләтнең алга китүенә мин ах-ух итәм.

Һатиф:

Ничек инде түбәнәйсен — бу дин белән дөнья тулы;
Ислам бит хак дин, ә хаклык, һичшиксез, гел өстен булыр.

Шагыйрь:

«Дин» дигәндә, шул юлдагыларның барын күздә тотам;
Алар бетсә, диннең барлык ишекләре ябылып бетә.
Динне бит гыйбарәт диделәр ишаннар: баш бөгүдән,
Кяферләр алдында кимсенеп, хурланып яшь түгүдән.

Һатиф:

Сиңа җылау тиешме, — ул динне муллалар кайгыртсын;
Туры юл күрсәтүче шәмен юлбашчылар кабызсын.

Шагыйрь:

Әйе, шулай, әйе, шулай! Әмма җаным бик тә ачына;
Инсафым һәм вөҗданым дөньяны тәмуг ясый миңа.

Һатиф:

Җитәр, шагыйрь, аһ-зар белән фәрештәләрне рәнҗетмә:
Үзенә нәрсә лаек икәнен һәркем үзе белә.

Һатиф — күктән иңгән тавыш, яшерен тавыш.

(«Шагыйрь вә Һатиф». «Әлгасрелҗәдид»нең 1906 елгы 15 март (3нче) санында «Г.Тукаев» имзасы белән басылган. Беренче тапкыр Икетомлыкның 1нче томында (1943) бирелгән. Текст «Әлгасрелҗәдид»тән алынды.

(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904-1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).