Габдулла Тукай. После расставания (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)
Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Ифтиракъ соңында» (Аерылышу соңында) (1906) на русский язык.
Поверять стихи бумаге привыкаю всё сильней,
Потому что я расстался с драгоценною моей.
Вдохновлённые любовью и разлукою, стихи
Ныне спутниками жизни стали горестной моей.
От меня ушла к другому моя милая. Теперь
Я кровавыми слезами написал стихи о ней.
О жестокая! Чужому отдала любовь, когда
Озарял мне жизнь сияньем только свет твоих очей.
Вдохновенье страсти движет каждым словом и строкой,
Что рождаются под властью вдохновенною твоей.
Разорвала наши узы, осмеянью предала,
Жарким пламенем пылаю на костре любви твоей.
Раскололось моё небо, из-под ног ушла земля
С той поры, как я лишился дружбы сладостной твоей.
Без обиды и роптанья принимаю мою казнь,
Наслажденье и в страданье мне по милости твоей.
Завершу стихотворенье, твоё имя опустив,
Безымянным обращеньем защитивши от людей.
(«После расставания» – начальное стихотворение цикла из шести любовных газелей, публиковавшихся в течение года (15 марта 1906 года – 15 марта 1907 года) в журнале «Эльгасрельджадид». Остальные пять: «О, эта любовь!», «Я ль не горемычный?», «Неужели так и сгину?», «Надпись на могильном камне моей любимой», «Когда б не ты!». Адресат стихотворных обращений остаётся неизвестным.
Сам Тукай не объединял стихотворения в циклы. Между тем, эти 6 газелей, публиковавшиеся среди других стихотворений на другие темы, несомненно объединены одной темой и одним адресатом и являются, по всей видимости, отзвуком любовной драмы, которую поэт пережил в Уральске. Все газели, кроме одной – «Надпись на могильном камне моей любимой» – остались при публикациях без внимания и, хотя Тукай все их включил в первые же свои сборники, никто никогда не обмолвился о них ни единым словом. Соответственно осталась незамеченной первая любовь уже известного тогда поэта. В данном цикле любовной лирики уже проявились черты личности Тукая в его отношении к любви и к возлюбленной. Это – благоговейное преклонение перед любимой. В основе его лежит глубоко уважительное, высоко гуманистическое отношение поэта к женщине, которое в такой степени не было зафиксировано в татарской поэзии ни до, ни после Тукая. Пятое стихотворение цикла «Надпись на могильном камне моей любимой» привлекло внимание прессы: 9 декабря 1906 года журнал «Вакыт» («Время»), №108, в обзоре под названием «Тюркские журналы» дал высокую оценку произведениям Тукая, помещённым в 11 номере журнала «Эльгасрельджадид», особо выделил стихотворение «Надпись на могильном камне» и воспроизвёл его полностью. Обзор не подписан.
(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.)).
Оригинал стихотворения на татарском:
Габдулла Тукай. Ифтиракъ соңында (1906)
Шигърә чук итдем һәвәс кальбем илә, җанымла бән,
Чөнки итдем ифтиракъ җанымла, җананымла бән.
У гүзәл гыйшкында әшгар сөйләмәкне халисән
Кәндемә мөнис идәндем кальбе гирьянымлә бән.
Улды яр әгъярә яр, һәм улды кальбем тарумар;
Иштә яздым шигъреми күздән акан канымла бән.
Агъладыб китдең бези бер залимә, и залимә!
Әкләнеркән нуры хөснең — нуры мөҗгяныңлә бән.
Дәм-бә-дәм илһам идәр дәрдең бәңа гыйльмелгаруз;
Нә кадәр яздымса — яздым җөмлә илһамыңла бән.
Яр улыб әгъярә сән, әгъдая көлдерден бези;
Мөхтәрикъ улдым да яндым наре һиҗраныңла бән.
Бетде, вәйран улды шимди асеманым һәм зәмин;
Дөньями, гокъбами екъдым яэс вә хирманыңла бән.
Җан якан азарыңа һич кинәсез мәфтүнеңем;
Һәр заман идәм тәләззез аһе әхзаныңла бән.
Намеңи тәхрир идәрсәм, фаш улыр дөньяйа раз;
Шигърә вирдем ихтитам, намеңне китманымла бән.
Хәзерге әдәби телдә
Аерылышу соңында
Бик һәвәсләндем шигырьгә күңелем, җаным белән,
Чөнки аерылыштым мин җаным-җанашым белән.
Ул гүзәлгә чын йөрәгемнән гыйшкымны сөйләүне
Кайгылы күңелем белән юлдашым иткән идем.
Ярым ятларга яр булгач, тар-мар килде бәгырем;
Шуңар инде канлы күз-яшь белән яздым шигырем.
Син, җылатып безне, бер явызга киттең, и явыз!
Гүзәллегеңә сокланып кына яшәгәндә без.
Һәр сулуда шигырь илһам итә сине сөюем,
Күпме язсам да язам тик илһамың белән синең.
Яр булып ятларга, безне дошманнардан көлдердең;
Аерылып миннән, и гүзәл, янган утка дүндердең.
Күгем дә һәм җирем дә вәйран булды, инде бетте,
Җуйдым дөньям, ахирәтем, чөнки син ташлап киттең.
Җан яндыргыч кыйланышыңа бары тик сокланам,
Синең хәсрәтле аһыңнан һәр заман ләззәт алам.
Сер дөньяга фаш була дип, исемең телгә алмадым,
Менә шулай атсыз гына шигырьне тәмамладым.
(«Ифтиракъ соңында». «Әлгасрелҗәдид»нең 1906 елгы 15 март (3нче) санында «Г.Тукаев» имзасы белән басылган. Моннан тыш, «3нче дәфтәр»дә (1907) чыккан. Текст «3нче дәфтәр»дән алынган.
(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904-1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).
