Габдулла Тукай. Признаки весны (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)
Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Яз галәмәтләре» («Язлар җитте...») (1906) на русский язык.
Пришла весна, и таять начали снега.
В тулупах кто, тулупы снял наверняка.
Кто зимовал без шуб, у этих жизнь легка:
Раздетым хорошо — для них пришла пора.
Полозья, валенки уходят отдыхать;
Колёса на дорогах будут вновь стучать,
Карета, тарантас, велосипед опять
На улицах пестрят — пришла для них пора.
На голые теперь деревья посмотри:
На каждом листья расправляются, гляди.
Леса садами станут. В парках соловьи
На каждом дереве петь будут: их пора.
Из-подо льдов лягушка вылезет пока,
В грязи купаясь, в луже, вымажет бока.
Средь камышей глядит: «Бака-кака-бака,
Кака-бака пора, пришла моя пора».
На берегах болота кваканье стоит;
Лягушка каждая учёней всех глядит,
Одна другую переспорить норовит.
Похоже, логики формальной там пора.
Когда весне зима отдаст права свои,
Повеет мягкий ветер утренней зари,
Ах, сердцу бедному так томны эти дни!
Воспоминаний о былом полна пора.
На реках льды, горами громоздясь, текут,
На небе птицы стаи собирают там и тут.
Пусть милостью Твоей, Всевышний, оживут
Тепло и свет, настанет новых дней пора.
(«Признаки весны» – опубликовано в газете «Фикер», №10, 12 марта 1906 года.
(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2008. — 223 с.)).
Оригинал стихотворения на татарском:
Габдулла Тукай. Яз галәмәтләре («Язлар җитте...») (1906)
Язлар җитте, карлар эри башладылар,
Толыплылар толыпларын ташладылар;
Киемсезләр иркен йөри башладылар,
Тунсызларга нурлы көннәр килде имди.
Ката, чана табаннары ял итәләр,
Шылтыр-шылтыр юлдин арбалар китәләр.
Трантаслар, велосипед, кареталар
Урамнарны чуарлыйлар бер-бер имди.
Каткан, туңган агачларны хәзер кара:
Һәрбересе яшәрешеп яфрак яра;
Бу урманнар бакча булыр бара-бара,
Һәр агачта сандугачлар сайрар имди.
Җиде кат боз астындин чыгар бака,
Баткакларга, балчыкларга бата-бата;
Куе камыш арасындин бака-бака:
«Бака-кака, бака-кака», — диер имди.
Шул бакалар ярга чыгып бакылдаша,
Берсен берсе аңлашмыйча такылдаша;
Әллә нәрсә киңәшәләр, акыллаша:
Ахры, мантыйк укыганнар бунлар имди.
Кышлар үтеп, яз көннәре килер исә,
Сәхраларда йомшак сәба җиле исә;
Аһ, бу көннәр гамькин күңелләрне кисә,
Үткән гомер бер-бер искә төшә имди.
Дәрьяларда бозлар ага тау-тау булып,
Һаваларда кошлар оча болыт-болыт;
И ходаем, фазлың берлә көнне җылыт,
Үлгән дөнья яңа җаннар алсын имди!
Бака-бака — (бага-бага) карый-карый.
Мантыйк — формаль логика.
Сәба җиле — таң җиле.
Гамькин — кайгылы.
Фазлың берлә — рәхмәтең белән.
(«Яз галәмәтләре». «Фикер»нең 1906 елгы 12 март (10нчы) санында «Габдулла Тукаев» имзасы белән басылган. «4нче дәфтәр»дә (1907) икенче строфаның икенче юлындагы «пима» сүзе «ката»га үзгәртелгән.
Текст «4нче дәфтәр»дән (1907) алынган.
(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904-1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).
