Габдулла Тукай. Стеклянная голова (Перевод Глеба Погирева)
Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Пыяла баш» (1906) на русский язык.
В череп нашего хазрета загляните хоть на миг,
Вьется там ли страсть к наукам, к изученью умных книг?
Мозг хазрета, как стеклянный, обозрению открыт,
Содержание увидишь — и тебя охватит стыд.
Мысли все — как на рисунке, сделанном карандашом:
Пироги, рубли, копейки да девицы голышом.
Ничего в мозгу другого не увидишь, стало быть,
Занят мозг одной заботой — только бы поесть, попить.
Что ему до нашей чести? Что до нации твоей?
Для него они пустое, честь и нация, ей-ей!
Если ночью у хазрета на супружниц силы есть —
Значит, вот она, отвага, вот и подвиг, вот и честь!
(«Стеклянная голова». Стихотворение напечатано в сатирическом журнале «Уклар» как пояснение к рисунку. Под рисунком имеется также прозаический текст на русском языке: «Квартиранты в черепе некоего «благомыслящего» татарина. Больше «Стрелы» при исследовании пока никаких предметов не могли найти, но… все-таки открыли там еще и изрядное пустое пространство…».
(Источник: Тукай Г. Стихотворения: Пер. с татар. — Л.: Сов. писатель, 1988. — 432 с.)).
Оригинал стихотворения на татарском:
Габдулла Тукай. Пыяла баш (1906)
Карагыз сез безем хәзрәт миенә,
Миендә мәгърифәт дәрде биимә?
Ачык яздык миен — мисле пыяла,
Әдәп әһле карарга да ояла.
Бөтенләй мөртәсәм фикре миендә:
Ялангач кыз, бәлеш, тәңкә, тиен дә.
Белү юк башканы, бар белгәне шул:
Бөтен зиһне ашап-эчмәклә мәшгуль.
Синең ул нишләсен соң милләтеңни?
Катында милләтең ни, һиммәтең ни?
Абыстайларга җитсә төндә кувәт —
Менә гайрәт! Менә һиммәт! Фөтүввәт!
Мисле пыяла — пыяла кебек.
Әдәп әһле — әдәпле кешеләр.
Мөртәсәм — рәсемләнгән.
Һиммәт — булдыклылык, яхшылык.
Фөтүввәт — егетлек.
(«Пыяла баш». «Уклар» журналының 1906 елгы сентябрь санында «Шүрәле» имзасы белән басылган. Академик басманың 1нче томында (1943) урын алган. Текст «Уклар»дан алынган.
Журналда төп текст алдыннан адәм башы ясалган һәм рәсем астында русча болай язылган: «Квартиранты в черепе некоего «благомыслящего» татарина. Больше «Стрелы» («Уклар» журналы) при исследовании пока никаких предметов не могли найти, но... все-таки открыли там еще и изрядное пустое пространство...»
Шигырьнең ике бәйте (бер сүзе үзгәртелеп) 1906 елгы, 24 сентябрь санында чыккан «Фикер» газетасы битләрендә дә бирелә:
Карагыз сез безем хәзрәт миенә,
Миендә мәгърифәт дәрде бииме?..
Бөтенләй мөртәсәм фикре миендә:
Кымыз, шурпа, бәлеш, тәңкә, тиен дә.
(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904-1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).
