Габдулла Тукай. Стеклянная голова (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)
Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Пыяла баш» (1906) на русский язык.
В голове муллы — прозрачная она,
Как стекло, — в ней жажда знаний не видна.
А что видно, пересказывать при всех
Человеку поприличней просто грех.
Мысли словно отпечатали в мозгу
Голых женщин, бялиши, казы, таньгу.
У муллы что на уме? Одно и есть:
Все занятия, чтоб вкусно пить и есть.
Дела нет ему до нации твоей,
Ни до совести, ни просто до людей.
Как достанет ночью доблести мужской,
Вот тогда он молодец, тогда — герой.
(«Стеклянная голова» – опубликовано за подписью «Шурале» в №4 (сентябрь 1906 года) сатирического журнала «Стрелы». Стихотворению был предпослан рисунок с изображением головы и текст на русском языке: «Квартиранты в черепе некоего «благомыслящего» татарина. Больше «Стрелы» при исследовании пока никаких предметов не могли найти, но… всё-таки открыли там ещё и изрядное пустое пространство…». В прижизненных изданиях Тукая не печаталось.
(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.)).
Оригинал стихотворения на татарском:
Габдулла Тукай. Пыяла баш (1906)
Карагыз сез безем хәзрәт миенә,
Миендә мәгърифәт дәрде биимә?
Ачык яздык миен — мисле пыяла,
Әдәп әһле карарга да ояла.
Бөтенләй мөртәсәм фикре миендә:
Ялангач кыз, бәлеш, тәңкә, тиен дә.
Белү юк башканы, бар белгәне шул:
Бөтен зиһне ашап-эчмәклә мәшгуль.
Синең ул нишләсен соң милләтеңни?
Катында милләтең ни, һиммәтең ни?
Абыстайларга җитсә төндә кувәт —
Менә гайрәт! Менә һиммәт! Фөтүввәт!
Мисле пыяла — пыяла кебек.
Әдәп әһле — әдәпле кешеләр.
Мөртәсәм — рәсемләнгән.
Һиммәт — булдыклылык, яхшылык.
Фөтүввәт — егетлек.
(«Пыяла баш». «Уклар» журналының 1906 елгы сентябрь санында «Шүрәле» имзасы белән басылган. Академик басманың 1нче томында (1943) урын алган. Текст «Уклар»дан алынган.
Журналда төп текст алдыннан адәм башы ясалган һәм рәсем астында русча болай язылган: «Квартиранты в черепе некоего «благомыслящего» татарина. Больше «Стрелы» («Уклар» журналы) при исследовании пока никаких предметов не могли найти, но... все-таки открыли там еще и изрядное пустое пространство...»
Шигырьнең ике бәйте (бер сүзе үзгәртелеп) 1906 елгы, 24 сентябрь санында чыккан «Фикер» газетасы битләрендә дә бирелә:
Карагыз сез безем хәзрәт миенә,
Миендә мәгърифәт дәрде бииме?..
Бөтенләй мөртәсәм фикре миендә:
Кымыз, шурпа, бәлеш, тәңкә, тиен дә.
(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904-1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).
