Габдулла Тукай. Татарским девушкам (Перевод Семёна Ботвинника)

Люблю ваши брови — как стрелы они,
А кудри смотрел бы я целые дни.

Отраду слова ваши в душу мне льют,
Глаза ваши светятся, как изумруд.

О сладкие губы, я так вас люблю!
Всё кажется: мало красавиц хвалю…

Как тонкий и стройный ваш стан не любить!
Не знаю я, девушки, с чем вас сравнить!

Люблю вашу грудь я, вздыхаю порой:
Сравнить ее с солнцем? Сравнить ли с луной?

И шей ваших мрамор ласкать я люблю,
И жаркие ваши объятья люблю.

Люблю в вашем лепете каждый я звук,
Как ласково вы говорите «мой друг!».

Люблю вашу вежливость и простоту.
Люблю целомудренность и чистоту.

Как мил ваш чуть сдвинутый набок калфак,
Гляжу — не могу наглядеться никак!

И если в час смерти премудрый хазрет
Мне в райские кущи добудет билет —

Пусть гурия выйдет навстречу, мила,
И нежно мне скажет: «Привет, Габдулла!»

Не будет такого — я в рай не пойду,
Уж лучше я мучиться буду в аду!

Невежество ваше я так не люблю,
Извечное горе и мрак не люблю,

На жен наших мулл не хочу и взглянуть:
Одно у них в мыслях — как вас обмануть!

Детей вы качаете в доме муллы,
Стираете тряпки и трете полы…

Вас учат: стараются сделать темней!
Неграмотность — спутница всех ваших дней.

В телятнике сидя, приходится вам
Священные тексты зубрить по слогам.

Родились вы золотом — стали землей,
Любую тут сделают глухонемой!

Невежды вы, жены и дочки татар,
Ведь вас превратили в продажный товар,

Муллою решается ваша судьба…
Но девушка наша — не скот, не раба!

Достойны вы всех человеческих прав.
Воспряньте же, хищникам когти сломав!

Избавьтесь от гнета, вам страх не к лицу,
Не верьте Сайдашу — невежде, лжецу!

(«Татарским девушкам». Не верьте Сайдашу – невежде, лжецу! Имеется в виду Ахметзян Сайдашев (1840-1912), издатель клерикальной газеты «Баян-эль-хак» («Вестник правды»), ярый противник женской эмансипации.

(Источник: Тукай Г. Стихотворения: Пер. с татар. – Л.: Сов. писатель, 1988. – 432 с.)).

Оригинал стихотворения на татарском:

Габдулла Тукай. Татар кызларына (1906)

(Сөям дә, сөймим дә, яратам да, яратмыйм да)

Сөям сезнең сызылган кашыңызны,
Тузылган сачыңызны, башыңызны.

Яратам тәмле, татлы сүзеңезне,
Зөбәрҗәт төсле якты күзеңезне.

Сөям кәүсәрдән әхля ирнеңезне,
Бу мактауга ризалык бирдеңезме?

Сөям кысмыйча нечкә билеңезне,
Ничек дисәм дә аз тәмсилеңезне.

Сөям бигрәк, хосусән, садреңезне;
Ни соң ул: шәмсеңезме, бәдреңезме?

Сөям кочмакга мәрмәр муйныңызны,
Сөям оҗмахка биңзәр куйныңызны.

Сөям «җаным» дигәндә «җим»еңезне,
Сөям «дустым» дигәндә «мим»еңезне.

Сөям сезнең әдәп-инсафыңызны,
Егет кулы тиюдин сафыңызны.

Яратканым — килешле кәкре калфак,
Очы кәп кәкре килгән, агъзы ялпак.

Ишан хәзрәт билет бирсә бәңа гәр,
Аныңлә җәннәтә керсәм бәрабәр,

Бәнем каршымда хур калфак кимәзсә,
Бәңа: «Җанашым, исәнме?» — димәзсә,

Диям: «Әстәгъфирулла, анда кермим,
Китәм әгърафә тиз, бер ань дә тормыйм».

Яратмыйм бер дә сезнең җәһлеңезне,
Караңгы салеңезне, шәһреңезне.

Яратмыйм бер дә остабикәләрне,
Сези алдарга оста бикәләрне.

Алар сездән балаларын карата,
Идәнен юсаңыз, бигрәк ярата.

Сабак «бабын наданлык»тан аласыз,
Гомер буе надан булып каласыз.

Утырып сез бозаулар берлә бергә,
Лыкылдыйсыз иҗекне бергә-бергә.

Туып алтын булып, туфрак буласыз,
Мәгарифтән сукыр-чукрак буласыз.

Сезең әүлядыңыз сездәй әдәпсез,
Әдәпсезлектә сабит сез, әбәд сез.

Җиһанда, санки, бер сатлык таварсыз,
Имамнар кайда аударса — аварсыз.

Вә сез әнгам дәгелсез бөйлә хаксыз,
Хокука мөстәхак, бәлки әхаксыз*.

Вакыт кортылмага бу пәнҗәләрдән,
Вакыт ычкынмага эскәнҗәләрдән.

Ышанмаңыз, бабай Сәйдәш** надан ул,
Түгел надан гына — анларга хан ул.

* Һәм болай хокуксыз булырга сез хайваннар түгел, хокукка хаклы, хәтта бик хаклысыз.
** Бабай Сәйдәш – Казан сәүдәгәре, Әхмәтҗан Сәйдәшев (1840-1912), «Бәянел-хак» газетасы нашире. Ул татар тормышының традицияләрен яклау тарафдары. Г.Тукайның аңа мөнәсәбәте тискәре була.
Әхля — татлырак.
Тәмсилеңезне — охшатылуыгызны.
Садреңезне — күкрәгегезне.
Шәмсеңезме — кояшыгызмы.
Бәдреңезме — тулган аегызмы.
Биңзәр — охшар, охшый торган.
«Җим»еңез,«мим»еңез — «җ» һәм «м» авазлары.
Ань — сулыш алырлык ара.
Җәһел — наданлык.
Саль — ел.
Шәһр — ай.
Бабын наданлык — наданлык дигән бүлек.
Әүляд — балалар.
Сабит — нык.
Әбәд — мәңгелек.
Санки — гүяки, әйтерсең лә.
Кортылмага — котылырга.
Пәнҗә — тырнак.
Эскәнҗә — кыса, кыскыч.

(«Татар кызларына». «Уклар» журналының 1906 елгы июль (2) санында «Шүрәле» имзасы белән басылган. Тукай үзе исән чакта бер шигъри җыентыгына да кермәгән. Өчтомлыкта (1929) урын алган. Текст «Уклар»дан алынган.
Китәм әгърафә тиз... – әгъраф – җәннәт белән җәһәннәм арасындагы урын. 

(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904-1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. –Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).