Милләтә

Җөмлә фикрем кичә-көндез сезгә гаид, милләтем;
Сыйххәтеңдер сыйххәтем һәм гыйлләтеңдер гыйлләтем,

Сән мөкаддәс, мөхтәрәм гыйндемдә варлык нәрсәдән;
Сатмазым бу кяинатә милләтем, миллиятем.

Бәхтиярым — бәндәңи гәр итсәләр нисбәт сәңа;
Гаҗизанә шагыйрең улмакга вардыр ниятем.

Ләфзы «милли»и сәвәр кальбем бәнем, билмәм, нәдән?
Әйлә «милли», милләтем, бәхшәйлә мәмнүниятем.

Һәр хыялдан татлыдыр милләт хыялы, ля мөхаль;
Бу хыялятдән кәлүр, гәр кәлсә мәҗнүниятем.

Әйлә шагыйрьлекдә сабит та әбәд, Тәңрем, бәни;
Бу сәбатә мөнхәсыйр мәфтүн вә мәҗлүбиятем.

И фәләк! Ал җаными, лик алма, зинһар, шаными;
Бәнчә, үлмәкдин әшәд мәнса вә мәтрүкиятем.

Үлмәсен, үлсәм дә, наме газиҗем, фәүтитмәсен;
Кәтмәсен буша бәнем җәһдем вә мәшгулиятем.

Бер заман яд әйләсә билилтифат милләт бәни, —
Иштә будыр максадым, мәэмүл вә мәсгудиятем.

Әйләдем гарзы мәхәббәт бән сәңа, и милләтем;
Дуст күрерсең сән бәни дә — вар буңа әмниятем.

Бәхшәйлә — бәхеш әйлә.
Фәүтитмәсен — фәвет итмәсен.

Хәзерге әдәби телдә

Милләткә

Бар уем кичен-көндезен сезнең хакта, милләтем;
Саулыгың — минем саулык, авыруың — минем авыруым.

Син каршымда бар нәрсәдән дә изге һәм хөрмәтле;
Дөнья бирсәләр дә сатмам милләт, миллиятемне.

Синеке дип исәпләсәләр — бәхетле мин;
Игелекле шагыйрең булырга ниятлимен.

Күңелем «милли» дигән сүзне сөя — белмим, нидән?
Милләтем, мине «милли» ит — миңа шатлык бүләк ит.

Һичшиксез, һәр хыялдан татлыдыр милләт хыялы;
Шаша калсам, тик шул хыялдан гына булыр.

Мине шагыйрьлектә мәңге тугъры ит, Тәңрем;
Шунда гына — күңелемнең бөтен теләк-омтылышы.

И күк! Ал җанымны, тик, зинһар, алма шөһрәтемне;
Минемчә, онытылу, тибәрелү — үлемнән яманрак.

Үзем үлсәм дә, гаҗиз исмем үлмәсен, югалмасын;
Минем тырышлыгым һәм эшләрем бушка китмәсен.

Әгәр милләт мине, илтифат итеп, искә алса,—
Шул минем максатым, теләгем һәм бәхетем.

Мин сиңа яратуымны сөйләдем, и милләтем;
Мин ышанам ки: син дә мине дус күрерсең.

Миллиятемне — нинди милләттән булуымны.

(«Милләтә». «Әлгасрелҗәдид»нең 1906 елгы 15 октябрь санында «Гъ.Т.» имзасы белән чыккан. «4нче дәфтәр»дә (1907) басылган. Текст шуннан алынган.

(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904–1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).

Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Милләтә» (Милләткә) (1906) на русский язык:

К народу (Перевод Семёна Ботвинника)

Мысли все и днем и ночью о тебе, народ родной!
Я здоров, когда здоров ты, болен ты — и я больной.

Ты священен, уважаем, от тебя не откажусь,
Если даже все богатства мир положит предо мной.

Как я горд, народ прекрасный, что тебе принадлежу!
Быть хочу твоим поэтом, за тебя стоять стеной.

Близок сердцу дух народный, я мечтаю, край родной,
Жить с тобой одной печалью или радостью одной.

Чувства выше нет на свете, чем любовь к тебе, народ,
Одержим одной я страстью — сердцем быть всегда с тобой.

Заслужить хочу бессмертье я поэзией своей…
О создатель, не мечтаю я об участи иной.

Жизнь мою возьми, стихи же для потомков сбереги.
Как мне страшно быть забытым отчей милой стороной.

Пусть умру — народ запомнит имя скромное мое,
В этом цель моя, такою буду счастлив я судьбой.

О любви к тебе писал я, и за то, народ родной,
Будешь звать меня ты другом, верю в это всей душой!

(Источник: Тукай Г. Стихотворения: Пер. с татар./Вступ. статья Г.Халита. Сост. В.Ганиева, ред. стих. переводов С.Ботвинника, примеч.. Р.Даутова. — Л.: Сов.писатель, 1988. — 432 с.).

Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Милләтә» (Милләткә) (1906) на русский язык:

К нации (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)

Мои думы днём и ночью, моя нация, о вас,
Я здоров твоим здоровьем, если болен – из-за вас.

Ничего дороже, выше, ничего священней нет
Моей нации. Не нужен за неё мне целый свет.

Для меня твоё признанье – счастья высшего залог,
Быть всегда твоим поэтом – всё, о чём мечтать я мог.

Слово «нация» ласкает мою душу. Не пойму
Быть хочу национальным я поэтом почему.

Всех желаний мне желанней эта жаркая мечта,
Если тронусь я рассудком, то причина будет та.

Сделай, Господи, правдивым для поэзии меня,
Только к этому с рожденья порываюсь страстно я.

Небо! Жизнь возьми, но славе  допусти  не умереть,
Быть покинутым, забытым для меня страшней, чем смерть.

Пусть умру, но моё имя пусть меня переживёт,
Только пусть моё старанье, даром труд не пропадёт.

Всё, к чему стремлюсь, желаю – всё для цели лишь одной,
Чтобы принят был и признан моей нацией родной.

Я теперь в любви признался к тебе, нация моя,
Не оставь своею дружбой, я прошу, и ты меня.

(«К нации» – опубликовано в журнале «Эльгасрельджадид», № 10, 15 октября 1906 года с инициалами «Гъ. Т.» Это стихотворение свидетельствует о том, что Тукай очень рано осознал себя национальным поэтом.

(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. – Казань: Магариф, 2006. – 239 с.)).