Мөхәрриргә («Китмәсен кәйфең...»)

Китмәсен кәйфең, мөхәррир! дирсәләр, дәһри сәңа;
Сән гасәл вир анлара, гәр вирсәләр зәһри сәңа.

Бәнчә, сезне җаһиланең сәүмәсе лязим дәгел;
Сәүмәсен, варсын, сираять итмәсен җәһли сәңа.

Чәкмә гамь! Кяфер дисен, динсез дисен, дәһри дисен,
Кәлмәсен илля ки асла Тәңренең каһри сәңа.

Һәр заман хакны сәвәнләр сез кеби мәкъһур улыр,
Күстәрер бер көн кәлер дә милләтең миһри сәңа.

Бел, мөхәррир! җөмлә җаһилләр сезә дошман дорыр;
Белмәли сән: җөмләтән дусттыр голүм әһли сәңа.

Җаһилең дошманлыгыйлә ифтихар итмәк кәрәк;
Анларың һәр сәбләри бер-бер вирер фәхри сәңа.

Җаһилең мәдхи кәрәксә, вар, йөгер, мәсҗедкә вар;
Ул монафикъ, сат гамәл — һичкем димәз дәһри сәңа.

Дугъры сөйлә, дугъры яз — хәүфитмә һичбер кемсәдән,
Сабир ул, чөн дөшмәмешдер эшләрең сәһли сәңа.

Бәхтиярсән дүрт җәридә сахибе улмакла сән, —
Чөн акар һәр дүрт тарафдан мәгърифәт нәһри сәңа.

Канигъ улма бу кадәрлә, ит тәрәкъкый, алга бас;
Насбидәр әбхаре гыйльмең иң дәрин бәхри сәңа.

Хәүфитмә — хәвеф итмә.

Хәзерге әдәби телдә

Мөхәрриргә

Минемчә, сез наданнарның сөюенә мохтаҗ түгел;
Әйдә, сөймәсен, тик сиңа наданлыгы гына йокмасын.

Чикмә хәсрәт! «Кяфер» дисен, «денсез», «Аллаһсыз» дисен; —
Тик сиңа Тәңренең каһәре генә килмәсен.

Һәр заман хакны сөючеләр сездәй каһәрләнгән булыр;
Килер бер көн: милләтең сиңа шәфкатен күрсәтер.

Бел, мөхәррир! Барлык наданнар сезгә дошман;
Син белергә тиеш: гыйлем ияләре барысы дуслар сиңа.

Наданнарның дошманлыгы белән мактанырга кирәк; —
Аларның һәр сүгүе — синең өчен мактаныч кына.

Наданнар мактасын дисәң, бар, йөгер, мәчеткә бар;
Икейөзле бул, намаз сат — һичкем сиңа денсез димәс.

Дөресне сөйлә, дөресне яз — беркемнән дә курыкма;
Сабыр бул, чөнки сиңа эшнең җиңеле йөкләнмәгән.

Дүрт газета-журнал иясе булуың белән син бәхетле,
Чөнки сиңа һәр дүрт яктан мәгърифәт елгасы ага.

Булганы белән канәгатьләнмә, тәрәкъкый ит, алга бас;
Гыйлем диңгезләренең иң тирәне сиңа кояр.

(«Мөхәрриргә». «Әлгасрелҗәдид»нең 1906 елгы 15 август (31) санында, «Фикер»нең 1906 елгы 18 август (31) саннарында «Г.Тукаев» имзасы белән басылган. Янә «Борһане тәрәкъкый»ның (М.Исмәгыйлов-Ширванский һәм Н.Гасрый мөхәррирлегендә Әстерханда гомум төрки һәм татар телендә чыккан атналык газета) шул ук елгы 7 сентябрь санында басыла. Бу факт шигырьнең аерым иҗтимагый әһәмияткә ия булуын ассызыклап күрсәтә. Әсәр «4 нче дәфтәр»гә (1907) кертелгән. Текст шуннан алынган.
Шигырь «Бәянелхак» газетасында Камил Мотыйгыйга каршы юнәлешле мәкаләләр бастырылуга, аны «дәһри» дип гаепләүләргә җавап рәвешендә язылган. Демократик мәсләкле журнал һәм газеталар мөхәрриренең эшчәнлеге Уральскидагы мөртәҗигъләрнең (реакционерларның) дә ачуын китерә, алар «Бәянел-хак» тәнкыйтенә фактта теләктәшлек күрсәтәләр, Камил Мотыйгыңның басмаханәсенә зыян салырга ниятлиләр.

(Чыганак: Тукай Г.М. Әсәрләр: 6 томда / Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 том: шигъри әсәрләр (1904–1908) / төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)). 

Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Мөхәрриргә («Китмәсен кәйфең...»)» (1906) на русский язык:

Редактору (Перевод Рувима Морана)

Не горюй, не злись, редактор: что их злобный вой тебе?
Мед неси тому, кто хочет яд подсыпать свой тебе.

А по мне — не нужно вовсе обретать любовь невежд,
Ведь никак нельзя смириться с темнотой людской тебе!

Пусть безбожным вольнодумцем называют. Не горюй!
Лишь бы только гнев господний не грозил бедой тебе.

Правдолюб гоним повсюду. Я уверен: день придет —
И любовь свою в награду принесет народ тебе.

Знай, редактор, что невежда — это враг извечный твой
Знай и то, что муж науки предан всей душой тебе.

Людям следует гордиться оскорбленьями невежд.
Пусть бранят: хула такая лишь звучит хвалой тебе.

Если же их одобренья жаждешь ты — беги в мечеть,
Лицемерь, — уж там не будут докучать враждой тебе!

Правду говори, редактор. Правду не боясь пиши.
Запасись терпеньем — трудный путь открыт судьбой тебе!

Четырех газет владелец, с четырех земных сторон
Реки знаний устремляют свой живой поток к тебе.

Глубочайшим морем знанья надо стать. Иди вперед.
Пусть тебя просторы манят, пусть претит застой тебе.

(«Редактору». Стихотворение написано в защиту демократической периодической печати от нападок реакционеров-клерикалов. В те годы особо ожесточенной травле подвергался со стороны клерикальных кругов издатель и редактор лрогрессивных газет и журналов «Фикер», «Уклар», «Эль-гаср-эль-джадид», «Уральский дневник» Камил Мутыги-Тухвагуллин, которого обвиняли в вероотступничестве, вольнодумстве и прочих «грехах». Была даже предпринята попытка разгромить его типографию, избить членов его семьи.

(Источник: Тукай Г. Стихотворения: Пер. с татар. — Л.: Сов. писатель, 1988. — 432 с.)).

Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Мөхәрриргә («Китмәсен кәйфең...»)» (1906) на русский язык:

Редактору (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)

Не изменяй себе, редактор, пусть хоть безбожником клеймят;
За то, что ты их кормишь мёдом, тебе подкладывают яд.

Любви невежд тебе не нужно, пускай не любят, только пусть
Своим невежественным пылом они тебя не заразят.

Не огорчайся! Пусть кяфиром тебя зовут, отступником,
Пусть только гнев и суд Аллаха нас никогда не поразят.

Всегда поборник правды будет терпеть проклятья и навет,
Но день придет: другие люди тогда, как ты, заговорят.

Ты знай, редактор: все невежды тебе заклятые враги,
Но все, кто к знанию привержен, стеною за тебя стоят.

Не горевать, гордиться нужно враждой бахвалов и невежд,
Проклятье злобное их будет тебе ярчайшей из наград.

Для угождения невеждам поди, ступай, беги в мечеть
И, лицемерный и двуличный, торгуй намазом, как велят.

Не бойся никого, лишь правду всегда пиши и говори,
Будь терпеливым: груды трудной работы на тебе лежат.

Счастливый, четырём газетам-журналам стал ты головой,
И просвещения потоки к тебе со всех сторон спешат.

Но не довольствуйся нажитым, иди вперёд, неси прогресс,
И глубочайшие из знаний твою работу оросят.

(«Редактору» – опубликовано 15 августа 1906 года в № 8 журнала «Эльгасрельджадид», затем было перепечатано газетой  «Фикер» («Мысль») 18 августа 1906 года. В сентябре стихотворение было воспроизведено астраханской газетой  «Доказательства прогресса».
Стихотворение обращено персонально к коллеге и старшему товарищу Тукая Камилю Мотыйгию, на тот момент издателю журналов «Эльгасрельджадид» и «Стрелы» и газет «Мысль» и «Уральский дневник» в Уральске. С конца 1905 года Мотыйгий подвёргся  разнузданной, оголтелой критике и даже угрозам со стороны реакционных  религиозных фанатиков.

(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.)