Бәйрәм вә сабыйлык вакыты
Габдулла Тукай (1907)
Сабый вактын сагынмакта һәр шагыйрь дә,
Ачы-тәмле хыялдыр бу һәр шагыйрьгә;
Бәйрәм җитсә, минем дә исемә төшә:
Уйнамакчы булам сыйбъян берлән бергә.
Төшә искә гарәфә кич яткан чагым,
Уйлап: «Кайчан таң?» — дип, ул атмаган таңым;
Тәти читек, тәти күлмәк-ыштаннарны
Баш астыма өеп куеп яткан чагым;
Таң алдыннан яңлыш йоклап киткән чагым,
Төшемдә дә нурлы бәйрәм көткән чагым;
Әнкәемнең тавышлары колагымда:
«Гает җитте, тор, аппагым! Тор, аппагым!»
Таң аткачдин урам буе чапкан чагым,
Мәгъсуманә ләззәт, хозур тапкан чагым;
Корбан ите, төрле тәмле аш өстенә,
Гает укып, көлә-көлә кайткан чагым. —
Уйласаң ул якты көнне, килә күз яшь;
Хозур ла соң! Инсан өчен бу хәл, бу яшь!
Бәйрәм көнне күктән җиргә нурлар ага,
Әйтерсең лә чыккан бу көн ике кояш!
Тәңре! Чигерче яшемне, синнән сорыйм;
Теләгемне синнән сормый, кемнән сорыйм;
Бәйрәм көнне генә сабый булып торыйм,
Рәхәтләнеп, сикреп, көлеп, уйнап йөрим!
Сыйбъян — балалар.
Мәгъсуманә — гөнаһсыз, пакь килеш.
Инсан — кеше.
(«Бәйрәм вә сабыйлык вакыты». «Әлислах»ның 1908 елгы 1 гыйнвар (13нче) санында «Гъ.Т.» имзасы белән «Габдулла Тукаев диваны»на кертелгән. «Фөрьяд» шигыре белән янәшә нәшер ителгән. Текст «Әлислах»тан алынган.
Гарәфә кич – Корбан бәйрәме алды киче. Бу исем Мәккә шәһәреннән егерме чакрым төньяккарак урнашкан, озынлыгы 11-12, киңлеге 6,5 чакрым чамасы булган Гарәфәт тавы атамасыннан алынган. Ислам дине ышанулары буенча, оҗмахтан куылган Адәм белән Хаува нәкъ шул тауда очрашканнар. Мөселман дине кабул ителгәнче, тауның исеме Һилал дип йөртелгән, һәм ул мәҗүсиләрнең гыйбадәт кылу урыны булып исәпләнгән. Бүген исә Гарәфәт тавы – фәкать мөселманнарның изге хаҗ йолаларын башкара торган җире, бәйрәмнәр үткәрү урыны.
(Чыганак: Әсәрләр: 6 томда/Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 т.: шигъри әсәрләр (1904-1908)/ төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).
Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Бәйрәм вә сабыйлык вакыты» (1907) на русский язык:
Праздник в детстве (Перевод Венеры Думаевой–Валиевой)
Какой поэт о детстве не скучает!
Воспоминаний слаще не бывает.
Нахлынут разом, как приходит праздник,
О детях, играх и проказах разных.
Как накануне в вечер арафата
Рассвета с нетерпеньем ждал когда-то,
А он не наступал. Ждут под подушкой
Штаны, рубаха, новые сапожки.
И вдруг заснешь нечаянно под утро,
Но и во сне ждешь праздника как будто.
И голос матушки в ушах щекочет:
«Гаит настал, проснись, вставай, сыночек!»
Как на рассвете улицею мчишься
В безгрешном трепете, в восторге чистом.
Сверх мяса жертвы, сласти на потребу,
Как возвращался радостный с молебна.
Как вспомню этот светлый день, так в слёзы.
Какое счастье, радость эти грёзы!
Сияние с небес на землю льётся,
Как будто не одно взошло – два солнца!
Иного, Господи, не знаю средства:
Верни меня на праздник в моё детство!
Пусть только в праздник буду я ребёнком
Смеяться, радуясь, скакать козлёнком.
(«Праздник в детстве» – напечатано в газете «Эльислах» («Реформа»), №13, 1 января 1908 года с инициалами «Гъ. Т.».
(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.)).
Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Бәйрәм вә сабыйлык вакыты» (1907) на русский язык:
Праздник в детстве (Перевод Лады Руст)
Какой не загрустит поэт, припомнив детства дни?
Но нам и грусть о них сладка, так любы нам они.
Печаль моя всего острей предпраздничной порой:
Играть хочу, как встарь играл, с друзьями-детворой.
Припомнишь праздника канун, когда, со сном борясь,
Ждал той зари, что и досель, увы, не занялась.
Припомнишь ичиги, белье, дню торжества под стать,—
Я клал обновки в головах, когда ложился спать.
И как перед зарей всегда тебя вдруг сморит сон…
Но праздник — он с тобой и здесь — и в сновиденье он!
А поутру — о, голос тот! — бывало, будит мать:
«Мой мальчик, праздник наступил, пора, голубчик, встать».
И я лечу во весь опор, во всю ребячью прыть.
Как упоен, как счастлив я! Какое чудо — жить!
Когда с веселою душой я покидал мечеть,
Как вкусен праздничный баран, как пряно пахнет снедь!
Припомнишь всё, и вдруг глаза становятся влажней,
О, эти слезы, о, пора неизгладимых дней,
Когда, казалось, небеса сияют для земли,
Два солнца вместо одного сейчас над ней взошли!
Убавь года мои, господь, прошу я наконец,—
Кто мне поможет, если ты откажешься, творец? —
Чтоб в праздник показалось мне, что я дитя опять,
Вновь беззаботно я могу смеяться да скакать.
(Из сборника: Тукай Г. Стихотворения: Пер. с татар. — Л.: Сов. писатель. — 1988. — 432 с.).
