Китмибез!

Кара йөзләр безне булмас эшкә тәклиф иттеләр:
— Сезгә монда юк ирек, солтан җиренә кит! — диләр.

Китмибез без, безгә анда мондагыдан эш кыен:
Мондагы ун урнына ул җирдә унбиш шпион.

Мондагы төслүктер анда һәм казаклар гаскәре;
Камчылар — шул иске камчы, башкалык — тик фәсләре!

Анда бит бардыр хәзинәне талаучылар, шөкер;
Ач мужиктан соң кисәкне тарткалаучы бар, шөкер!

Без җүләрме, үзебезне утка илтеп ник терик?
Бу кызу җирдән чыгып, тагын сәкарьгә ник керик?

Без күчәрбез, иң элек күчсен безем әмсарымыз,
Һәм дә кайтсын монда үткәргән безем әгъсарымыз.

Монда тудык, монда үстек, мондадыр безнең әҗәл;
Бәйләмеш бу җиргә безне Тәңребез (Гыйззе вә Җәл).

Иң бөек максат безем: хөр мәмләкәт — хөр Русия!
Тиз генә кузгалмыйбыз без, и гөруһе русияһ!*

Ап-ачык бу бер җаваптыр, сүздә түгел, басмада:

— Если лучше вам,
Туда сами пожалте, господа!**

*Гөрүһе русияһ — кара йөз димәктер (фарсыча) (Г.Тукай искәрмәсе).
**Сезгә яхшырак булса, үзегез шунда рәхим итегез, әфәнделәр.
Тәклиф итү — катгый рәвештә тәкъдим итү.
Сәкарь — тәмуг.
Әмсар — шәһәрләр.
Әгъсар — гасырлар буенча үткән еллар.
Гыйззе вә Җәл — кодрәтле һәм шанлы.
(«Китмибез!» «4нче дәфтәр»дә (1907) басылган. Шигырь III Дәүләт Думасы сессиясенең 1907 елгы 18 май, 15 нче утырышында килеп чыккан җәнҗал мөнәсәбәте белән язылган. Анда мөселман фракциясе әгъзасы, Уфа депутаты Кәлимулла Хәсәнев, Русиядеге мөселман мәктәпләре һич та хөкүмәт яклавын күрмиләр дип, хакимияткә шикаятен белдерә. Уң карашлы Дума әгъзаларыннан карагруһчылар (Тукай «гөруһе русияһ» дип нәкъ менә шуларны атый) В.Пуришкевич, И.Сазонович, А.Клеповский, бу чыгышка ачулары килеп: «Русиядәге тәртипләр ошамаса, әнә Төркиягә китегез!» – дип кычкыралар. Шигырь шул ук май аенда язылган булса кирәк. Ул Шәрәфләр матбагасына май аенда язылган башка шигырьләр белән җибәрелгән, күрәсең.
«Китмибез!», зур иҗтимагый көчкә ия булганы өчен, «4 нче дәфтәренең 1909 елгы чыгарылышыннан цензура таләбе буенча алына. Текст «4 нче дәфтәр»дән (1907) алынган.
(Чыганак: Әсәрләр: 6 томда/Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 т.: шигъри әсәрләр (1904-1908)/ төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)). 

Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Китмибез!» (1907) на русский язык:

Не уйдём! (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)

Опять желают с толку сбить нас подлецы обманом:
Не будет вам свободы здесь, ступайте жить к султану!
Нет, не уйдём! Там не найти защиты от законов,
На десять наших, знаем мы, пятнадцать там шпионов.
Войска казачьи там и здесь, и плётка – по-турецки –
Всё та же старая камча, на головах лишь фески.
И там, как здесь, казну гребут, крадут и обирают,
Кусок последний изо рта крестьянский отбирают.
Или ума лишились мы, чтоб в ад спуститься сами?
Зачем нам из огня кидать себя в другое пламя!
Уедем, только пусть туда переезжают прежде
Селенья наши, города, столетия надежды.
Здесь родились мы и взросли и здесь сойдём в могилы.
Другой не будет нам судьбы, земли не будет милой.
Нет выше цели, чем – с тобой, свободная Россия,
Нет, не свернёте нас с пути вы, подлые ру сияh!*
Ответ наш ясен: Господа! Нам в рабстве жизнь знакома,
Пожалте сами вы туда; мы остаёмся дома.

*Черные души (фарси) – (прим. Тукая).
(«Не уйдём!» – напечатано в сб. «Четвёртая тетрадь» в 1907 году. Знаменитое стихотворение, ответ на провокационные заявления правых депутатов Государственной думы (Пуришкевич и др.), вроде: «Не нравится в России, убирайтесь в Турцию».
(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.)).

Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Китмибез!» (1907) на русский язык:

Не уйдем! (Перевод Равиля Бухараева)

Кое-кто с кривой душою нам пустой дает совет:
Уходите в край султана, здесь для вас свободы нет!

Не уйдем! Горька отчизна, но в чужбину не уйдем!
Вместо десяти шпионов там пятнадцать мы найдем!

Что за разница, казаки ль там нагайкой бьют сплеча,
Там казачье войско в фесках, но камча — везде камча!

Слава богу, казнокрады и в чужбине есть пока,
И в чужбине баи рады рвать кусок у мужика!

Разве мы ума лишились, чтобы, родину кляня,
В полымя бежать чужое из привычного огня?!

Мы уйдем, когда за нами вдаль уйдут и города,
Цепь лихих тысячелетий, наши горькие года.

От рожденья до кончины за родной живя чертой,
Мы срослись навеки плотью с почвой родины святой!

Вольная страна Россия — наша цель, и до конца
Не уйдем, и не зовите, криводушные сердца!

Отвечаем не изустно, но в печати — навсегда:
Если лучше вам, туда пожалте сами, господа!

(Стихотворение написано как ответ на провокационные выступления правых депутатов в Думе и в реакционной печати с предложением татарам уехать в Турцию.
(Источник: Тукай Г. Избранное: Стихи и поэмы/Габдулла Тукай; Сост. Г.М.Хасанова, С.В.Малышев. – Казань: Татар. кн. изд–во, – 2006. – 192  с.)).