Габдулла Тукай. Неожиданно (Перевод Рувима Морана)

Неожиданно в тумане появился Шурале.
Я молчу. Посмотрим, что он станет делать в снежной мгле?

Вот он в шапку меховую ткнулся пальцами сперва,
Но, укрытая надежно, недоступна голова.

По щеке, щекотки ради, потрепал меня потом —
Только где уж мне смеяться, больно мрачен я лицом!

Протянул он когти к шее — я и тут неуязвим:
Я закутал потеплее шею шарфом шерстяным.

Спину он мою пощупал — нет, задача не проста:
Тут не летняя рубашка, туба теплая толста.

Будто занят важным делом, долго шарил по груди:
Нет ни щелки для щекотки, сколько лапой ни води!

С кочаном капусты схож я — сто одежек у меня,
Я чрезмерно тяжким грузом был бы даже для коня.

Шурале неугомонный обхватил тогда мой стан.
Черта с два! Широкий пояс не развяжет и шайтан!

К пяткам он хотел пробраться — но и тут пролезть не мог:
Нечувствительна к щекотке пара валяных сапог.

«И прилипчив же ты, братец! Уходи-ка лучше в лес!
Занимался бы ты делом, к людям попусту не лез.

Даже лютые морозы не добились ничего —
Прогнала их лисья шуба прочь от тела моего —

Дед-Мороз мне мстит за это, словно злейшему врагу.
Сам не справился со мною — натравил теперь пургу».

Шурале в тумане сгинул, услыхав слова мои,
Только раз далеко где-то тонко взвизгнул он: «Чи-и…»

День и ночь, ища забавы, он гоняет по земле,
Он ведь баловень природы, — кто ж осудит Шурале?

(Из сборника: Тукай Г. Избранное: Стихи и поэмы/Габдулла Тукай; Сост. Г.М.Хасанова, С.В.Малышев. – Казань: Татар. кн. изд–во, – 2006. – 192  с.).

Оригинал стихотворения на татарском:

Габдулла Тукай. Көтмәгәндә

Кар-томаннан көтмәгәндә килде чыкты Шүрәлем.
Дәшмимен. Тып-тын торам. Нишләр икән, дим, күрәлем.

Иң элек төртте озын бармакларны ул бүркемә;
Бармагы үтми аның, күрде, башымның күркенә.

Сузды шуннан соң кулын, биттән минем эзләп кытык;
Кайда ул көлмәк, кытыкланмак миңа — йөзләр чытык.

Муйныма сузды, кытыклармын дип, ул тырнакларын;
Мин шарыф берлән аны куйган идем чорнап калын.

Белде капшап соңра инде арканың да ул хәлен;
Җәйге күк күлмәк түгел шул: үтми бармак — тун калын.

Бик кирәкле эш кеби күкрәкләремне капшады:
Ул кытык эзләп маташты; булмагачтын — ташлады.

Мин бөтенләй бер кәбестә: бар кием ун кат минем,
Бу киемнәр йөклеген икърар итәрлек ат минем.

Ул, алып кулларны күкрәктән, минем билдән тота;
Һич тә бер шәйтан чишалмаслык минем билдә пута.

Ул, табан астын кытыклыйм дип, аякка кул ата;
Бармагын сизми аның, әлбәттә, җансыз ул ката.

— Әмма бәйләнчек тә син урманда, кырда, Шүрәле!
Йөрмә монда булмаганга, бар, эшеңне күр әле!

Син түгел, тәнгә тиялми китте инде күп суык,
Төлке эчле тун җибәрде күп суыкларны куып.

Кертмәгәч тәнгә, суык абзаң миңа дошман әле,
Миннән үч алмак өчен эшкә буран кушкан әле.

Шул сүземнән соң томанга батты, гаиб булды ул,
«Чи-и-и!» итеп бер әллә кайда, бик еракта көлде ул.

Ул көлә, һәм көлке эзләүдә үтә кич, иртәсе;
Кем кыеп әйтсен аңар сүз, ул — табигать иркәсе!

Икърар итәрлек ат — ат та сизәрлек.
Гаиб булу — күздән югалу.
(«Көтмәгәндә». — «Җан азыклары»нда (1912) басылган. Текст шуннан алынган. Шигырь «мин» белән шартлы мифик затның үзара әңгәмәсенә корылган. Сөйләшү дусларча бара. «Мин» әңгәмәдәшенә, үз итеп, хәтта «Шүрәлем» дип тә дәшә. Ул явыз, мәкерле зат рәвешендә күзалланмый. Шагыйрь аны «табигать иркәсе» дип әйтә.
(Чыганак: Әсәрләр: 6 томда/Габдулла Тукай. – Академик басма. 2 т.: шигъри әсәрләр (1909-1913)/ төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. З.Р.Шәйхелисламов, Г.А.Хөснетдинова, Э.М.Галимҗанова, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 384 б.)).