Габдулла Тукай. Неведомая душа (Перевод Давида Бродского)
Перевод стихотворения Габдуллы Тукая «Бер мән» (1910) на русский язык.
Питаю к людям ненависть порой,
Родится скорбь из ненависти той.
Подспудно в сердце горестном созрев,
Отравой в душу проникает гнев.
Обман изведав и печаль утрат,
Израненное сердце копит яд.
И с каждым мигом становясь лютей,
Идет войной на мир и на людей.
Отчаянье, сомненья — там и тут
На клочья душу немощную рвут.
В безверье, в гневе я вперед гляжу,
«Всему конец, всему конец!» — твержу.
Твержу: «Любовь из мыслей изгони —
Ей на земле нет места искони!»
Тут выступает разум трезвый мой,
Веля поверить истине прямой:
«На мир земной взглянуть попробуй вновь —
Ведь не совсем погасла там любовь.
Есть утешенье в этом мире зла,
Оттуда святость не совсем ушла.
Весь этот мир есть колыбель святых,
Но этот мир — он и могила их».
Не верит сердце разуму; оно
Все той же ярости слепой полно.
Но той порой, как в сердце гнев кипит
И ничего в нем, кроме злых обид,
Неведомая в мире есть душа,
Она живет, лишь благостью дыша,
И, человечность олицетворив,
К себе сзывает всех, кто несчастлив.
В часы бесед нет слов ее теплей,
Раскрыт пред ней тайник души моей.
Ясней душа — как бы Исы она
Прикосновением исцелена.
Слова неведомой — росистый куст,
Зефир — дыханье благосклонных уст.
Случайно ли коснусь ее одежд, —
Вскипает сердце радостью надеҗд.
Как будто ангел, в таинстве святом,
Его коснулся ласковым крылом.
Рекою слезы проливаю я,
Сомнений путы разрываю я.
И вот, избыв проклятия печать,
Льет сердце вновь любовь и благодать.
(Из сборника: Тукай Г. Избранное: Стихи и поэмы/Габдулла Тукай; Сост. Г.М.Хасанова, С.В.Малышев. – Казань: Татар. кн. изд–во, – 2006. – 192 с.).
Оригинал стихотворения на татарском:
Габдулла Тукай. Бер мән
Итәм кайчак бөтен инсанга нәфрәт,
Бу нәфрәттән туа күңлемдә хәсрәт.
Тула күкрәк ачы, яшьрен зәһәргә,
Ачу зәһре ага җан берлә тәнгә.
Сөеп тә алданып бер мәнне җандай,
Чәчә зәһрен күңел мәҗрух җыландай.
Бөтен инсан вә җир, күккә, нөҗүмгә
Күңел башлый, котырган күк, һөҗүмгә.
Өмидсезлек, усаллык, вәсвәсәләр
Зәгыйфь җанны теләләр һәм кисәләр.
Өзеп барлык хәятымнан өмидне,
Димен: «Аһ! бар да бетте, бар да бетте!»
Димен: «Җирдә мәхәббәткә урын юк
Вә булмас, булмагандыр ул борындук!»
Менә шул чак керешеп эшкә, гакълым
Кушадыр тикшерергә хәлнең аслын:
— Кара, — ди, — әйлә син дөньяга дикъкать,
Бөтенләй сүнмәгән анда мәхәббәт.
Кара эзләп, табарсың син җиһаннан,
Бөтенләй китмәгән кодсият аннан.
Җәмигы әнбияның мәһде — дөнья,
Вә барча әүлияның ләхде — дөнья!»*
Фәкать бу сүзгә күңлем һич ышанмый
Вә нәфрәт вәхшәтен һич ташлый алмый.
Менә шул чакта һич ис итмәгәндә,
Явызланган күңел хис итмәгәндә,
Ничектер табыла дөньяда бер мән,
Тулы күңле мәхәббәт хисе берлән.
Мөҗәссәм бер кешелек ул җылы җан,
Аны тәкрим вә тәкъдисне тели җан.
Аның берлән, итеп сохбәт, сөйләшсәм,
Яшермәстән бөтен күңлемне ачсам,
Бетәдер ярасы рухның вә хиснең,
Тигәндәй куллары гүя мәсихнең.
Сөйләшкән сүзләре гөлдәй тамадыр,
Сулаган сулышы баде сабадыр.
Тисә киеме генә яңлыш тәнемгә,
Туадыр бихисап шатлык җанымда.
Була җанга хозур бу ултырышта,
Сөйгән төсле канат берлән фәрештә.
Менә шунда ачы яшьләр түгәм мин,
Дәсисә, вәсвәсәләрдән чыгам мин.
Тибәр күңлем моңарчы бер ләгыйньчә
Тибәдер «рәхмәтән лил-галәмин»чә.
*Дөнья — барлык пәйгамбәрләрнең бишеге.
Дөнья — барлык изге кешеләр өчен кабер.
Бер мән — билгесез зат, кеше.
Инсан – кеше.
Мәҗрух — җәрәхәтләнгән.
Нөҗүм - йолдызлар.
Борындук — борында (элекке заманда) ук.
Кодсият — изгелек.
Мөҗәссәм — җисемләнгән, күзгә күренә торган.
Тәкрим вә тәкъдис — хөрмәтләү һәм олылау.
Итеп сохбәт — сүз кушын.
Мәсих — пакьләүче.
Баде сабадыр — иртәнге җилдер.
Дәсисә, вәсвәсәләр — алдау һәм коткылар.
Ләгыйньчә — шайтанча, иблисчә.
"Рәхмәтән лил-галәмин"чә — бөтен дөньяга рәхмәт салучыдай.
(«Бер мән». «Вакыт»ның 1910 елгы 22 сентябрь (671нче) санында «Гъ.Т.» имзасы белән басылган. «Казан, 23 август» дип куелган. Текст шуннан алынган.
(Чыганак: Әсәрләр: 6 томда/Габдулла Тукай. – Академик басма. 2 т.: шигъри әсәрләр (1909-1913)/ төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. З.Р.Шәйхелисламов, Г.А.Хөснетдинова, Э.М.Галимҗанова, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 384 б.)).
