Габдулла Тукай. Прозрение (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)

1

Когда любовь для вас – объятья до неможенья ваших рук
И поцелуи до припухших хотя б чуть-чуть лица и губ,
Такой любви не знал я в жизни и не узнаю никогда:
Понятьем тонким и высоким любовь жила во мне всегда.
В людской «любви» любви не видя, я о любви не помышлял,
«Макъсади экса» по-арабски: «любовь – высокий идеал».
И трепетал, и преклонялся я пред возлюбленной моей,
И жил надеждой, и боялся, и до волос краснел корней.
Любовь моя была мой идол, мой ослепительный кумир,
Предмет молитв и поклоненья и славословий пышный пир.
Я от любви сгорал свечою, и пламя душу обожгло,
Цветы души моей опали, а пепел ветром разнесло.

2

Когда в Аравии арабы ещё не знали про ислам,
Они молились истуканам и деревянным, и камням.
Настало время, и арабам открылась истина одна,
И с верой истинной ислама с их глаз упала пелена.
И, просветлённые, к пророку воздевши руки, так рекли:
«Молиться идолам, позор нам, и истуканам как могли?!»

3

Как солнцем, ныне светом мысли вся жизнь моя озарена,
Не жертва я, что чувствам ложным, бессмысленным принесена.
Благодарение! Отныне сиянье жизни мне дано,
И поклоняться истуканам уже и глупо, и смешно.
Неразуменье, чувств постыдных постыдный плен да пропадут!
Да здравствуют ум ясный, смысл здравый и – тысячекратно – труд!

(Из сборника: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.).

Оригинал стихотворения на татарском:

Габдулла Тукай. Иһтида

1 

Әгәр булса «сөю» ләфзы кочаклау куллар арганчы,
Үбү булса әгәр чут-чут, ирен һәм бит кабарганчы, –

Гомер дә сөйгәнем юк һәм сөям дип әйтмәмен һич тә;
Сөюнең мәгънәсе, минчә, бигүк гали, бигүк нечкә.

Кешеләрчә сөюне белмәдем, хис итмәдем асла;
Сөю идеалдыр ул, ягъни, гарәпчә: максады әкъса.

Табындым, сәҗдә кыйлдым мин сөйгән җанашның алдында,
Өмид иттем вә куркътым да, кызардым һәм оялдым да.

Миңа ул бер вә бар, көчле вә һәйбәтле санәм булды;
Аңар хәмдем, салатымны ирештергән каләм булды.

Мәхәббәттән эреп шәмдәй үзем, күңлемдәге гөлләр
Янып җиргә сыгылдылар, һавага очтылар көлләр.

2
 
Гарәп халкы кабул итмәстән әүвәл дине исламны,
Илаһ урнында тотканнар агач, таш, төрле әснамны.

Бераздан соң килеп хак дин, тәмам батыйль булып ялган,
Гарәпләрнең күзеннән дине ислам пәрдәне алган.

Алар бар үткән эшләргә пәйгамбәрдән оялганнар:
«Ничек соң без табындык потка?» – дип хәйранга калганнар.

3 

Килеп чыкты хәзер фикрем кояшы золмәт артыннан,
Түгел инде вакытлы, мәгънәсе юк хискә мин корбан.

Шөкер булсын, хәзер алдымда бер нурлы хәят инде,
Теге мәзкүр пот алдында табынганнан оят инде.

Җиңел уй, йөз кызарткыч төрле хисләр, сезгә мең ләгънәт!
Яшә, тугъры караш, төпле гакыл, меңнәр яшә, хезмәт!

Иһтида — туры юлга керү.
Ләфзы — сүзе.
Асла — нигездә, асылында.
Гали — бөек.
Максады әкъса — иң югары максат.
Һәйбәтле санәм — көчле, гайрәтле санәм (санәм, пот — мәҗүсилек динендәге кешеләрнең алласы, табына торган сыннары).
Хәмдем, салатымны — мактавым, догамны.
Әснам — потлар, сыннар.
Батыйль булу — юкка
Золмәт — караңгылык.
Хәят — тереклек, яшәү, тормыш.
Мәзкүр — телгә алынган. 
(«Иһтида». «Шура»ның 1911 елгы 12нче (15 июнь) санында «Гъ.Т.» имзасы белән басылган, «1911 сәнә, 13 май» дип куелган. Беренче тапкыр Өчтомлыкның 2 нче томына (1930) кертелгән. Текст «Шура»дан алынган.
(Чыганак: Әсәрләр: 6 томда/Габдулла Тукай. – Академик басма. 2 т.: шигъри әсәрләр (1909–1913)/ төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. З.Р.Шәйхелисламов, Г.А.Хөснетдинова, Э.М.Галимҗанова, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 384 б.)).