Габдулла Тукай. Таз (Перевод Венеры Думаевой-Валиевой)

(из уст деревенского мальчика)

Был в медресе плешивый мальчик Таз*.
Шалун, он выделялся среди нас.

В огромной шапке заскорузлой лоб
И голову скрывал он круглый год.

Сорвут, бывало, шапку иногда,
«Глянь, солнце вышло», – все кричат тогда.

Мы были в это время мал-мала,
Тринадцать было старшему едва.

Таз был за главного. Играем раз
И думаем, никто не видит нас.

Увы! За нами подсмотрел казый,**
Не обошлось, как было в те разы.

Веселье наше нам укоротил,
Привлёк и к наказанью присудил.

Мы на колени бросились пред ним,
Путей к спасенью ищем и дрожим.

«Казый абзый! Прости, помилуй нас,
На шалости нас подбивает Таз».

«Ах, Таз! Давай сюда, который Таз?
Почешем голову ему сейчас!»

Приводят Таза. Не дыша стоим,
Несчастием подавлены одним.

Велит казый: «Ложись, плешивый чёрт!
Никто от наказанья не уйдёт!»

Ругаясь, попрекая нас, взмахнул
И Таза ивовым прутом стегнул.

Раз и второй, однако что-то тут
Не так: не свистнет и не взвизгнет прут.

Обман какой-то: не шипенья звук,
Но непонятный, странно твёрдый стук.

Что там у Таза под камзолом есть?
Не обошлось без шуток Таза здесь.

Когда узнать желаешь, как схитрил
Плутишка Таз — рисунок посмотри.

Смеялся шутке от души казый,
И гнев на милость обратил абзый.

Так спас от наказанья нас Таз-плут,
Никто из нас тогда не лёг под прут.

*Таз — плешивый.
**Казый — воспитатель в медресе.
(Источник: Избранное/Габдулла Тукай; Перевод с татарского В.С.Думаевой-Валиевой. — Казань: Магариф, 2006. — 239 с.).

Оригинал стихотворения на татарском:

Габдулла Тукай. Таз

(Бер авыл малае авызыннан)

Мәдрәсәдә бар иде бер таз малай, —
Бик шаян, шуклык белән мөмтаз малай.

Бик тирән — башындагы каткан бүрек,   
Бер дә салмый, булмый һич башын күреп.

Кайсы чакта бүркен алып ташлыйлар:
«Әй, кояш чыкты! Кояш чыкты!» — диләр.

Ул заман без барчамыз бик кечкенә,
Зурымызга яшь булыр унөч кенә.

Башчыбыз Таз, бер заман без уйнадык;
Һичберәү күрмәс әле дип уйладык.

Аһ, бәла! Безне казый күргән имеш,
Уйнаганны ул карап торган имеш.

Кәйфемезне бик тиз үк кыскартты ул, —
Безне шул чактук хөкемгә тартты ул.

Куркытып казыйга тезләндек хәзер,
Төрле юл котлырга эзләндек хәзер.

«Казый абзый! Безне син кызган», — димез;
«Һәр усаллык башы шул Таздан», — димез.

«И кизү! Бар тиз китер, ул кайсы Таз?
Мин башын кашыймчы ул Тазның бераз».

Килде Таз. Без тик торабыз куркышып, —
Барчамыз бертөрле хәсрәткә төшеп.

Кушты казый: «Ят! Сузыл! И Таз пәри!
Тал чыбыктан сез котылмассыз әли!» —

Дип, казый безне дә куймый шелтәли;
Шул вакытта Тазга талны селтәде.

Бер-ике сукты казый, — бу нинди эш?
Бер дә чаж-чож итмидер суккан тавыш.

Нәрсәдер бар монда — бер алдау эше,
Иштеләдер каты нәрсә тавышы.

Нәрсә бар? Таз аркасында нәрсә бар?
Камзулын Тазның күтәреп баксалар:

Хәйлә иткән монда да ул Таз-явыз, —
Белмәгә мөмкин рәсемгә баксагыз.

Казый абзый куйды шаркылдап көлеп,
Гайрәте сүнде, кызык эшне күреп.

Безне гафитте, сугалмый калды ул,
Тал чыбыкка яткыралмый калды шул!

Мөмтаз — аерылып тора торган.
Гафитте — гафу  итте.
​​​​​​​(«Таз». — «Җуаныч»та басылган. Әсәрнең исеме астына җәя эчендә «Бер авыл алае авызыннан» дип куелган. Текст шуннан алынган.
 ...Рәсемгә баксагыз. — Бу шигырь беренче мәртәбә рәсем белән басылган.
(Чыганак: Әсәрләр: 6 томда/Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 т.: шигъри әсәрләр (1904-1908)/ төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл. Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).